Na današnji dan, 10. decembar

10.12.2023. 08:57
0
IZVOR: srna.rs

Danas je nedjelja, 10. decembar, 344. dan 2023. Do kraja godine ima 21 dan.

1520. - Njemački crkveni reformator Martin Luter prekinuo sve veze sa Rimom, spalivši javno u Vitenbergu bulu u kojoj mu je papa Lav Deseti zaprijetio prokletstvom ako se u roku od 60 dana ne odrekne jeresi.

1603. - Umro engleski ljekar i fizičar Vilijam Gilbert, nazvan "ocem elektriciteta", lični ljekar kraljice Elizabet Prve. U fizici se proslavio - mada mu je ta grana nauke bila samo hobi - kapitalnim djelom "O magnetima". Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet i da se igla na kompasu ne upravlja prema nebu, kako se do tada vjerovalo, nego prema magnetnim polovima planete. Shvatanjima magnetizma nebeskih tijela i elektriciteta snažno je uticao na razvoj nauke u 17. vijeku.

1810. - Francuski car Napoleon Prvi priključio Francuskoj njemačke gradove Hanover, Bremen, Hamburg, Lauenburg i Libek.

1819. - Rođen italijanski revolucionar Feliče Orsini, jedan od najistaknutijih članova "Mlade Italije", pokreta za oslobađanje i ujedinjenje italijanskih zemalja. Osnovao je organizaciju "Italijanska zavjera sinova smrti", zbog čega je bio u tamnici od 1843. do 1846. Revolucionarne 1848. učestvovao je u borbama protiv Austrijanaca u Veneciji i Rimu, a 1854. nije uspio da u Lombardiji pobuni italijanske i mađarske vojnike u sastavu austrijskih okupacionih snaga. Potom je iz tamnice u Mantovi pobjegao i otišao u London, a u januaru 1858. pokušao je atentat na francuskog cara Napoleona Trećeg, poslije čega je pogubljen. Djela: "Austrijske tamnice", "Uspomene i avanture", "Političke uspomene".

1822. - Rođen francuski kompozitor belgijskog porijekla Sezar Frank, izvanredan improvizator, orguljaš u pariskim crkvama i profesor na Pariskom konzervatorijumu. S Ektorom Berliozom bio je predstavnik francuskog muzičkog romantizma, obnovitelj francuske simfonije i kamerne muzike. Djela: "Simfonija de-mol", simfonijske poeme "Eolides", "Psyće", "Les Đinns", "Simfonijske varijacije za klavir i orkestar", sonata za violinu i klavir, klavirski kvintet, kompozicije za orgulje i za klavir.

1830. - Rođena američka spisateljica Emili Dikinson, najveća američka pjesnikinja, za života anonimna - jer je vodila povučen život neudate domaćice i objavila samo četiri pjesme. Njenih više od hiljadu pjesama, otkrivenih poslije smrti 1886, posthumno je objavljeno u šest tomova. Priređivači su ih podijelili u četiri kategorije: pjesme o prirodi, o vremenu i vječnosti, o ljubavi, o životu. Njena poezija prodorne introspektivnosti i snažnog mističnog podteksta, pisana izvanredno preciznim i suptilnim stilom, obiluje samoniklom originalnošću.

1845. - Engleski građevinski inženjer Robert Tompson patentirao prve pneumatske gume.

1848. - Luj Napoleon nadmoćnom većinom dobio izbore za predsjednika Francuske. Četiri godine kasnije izveo je državni udar i proglasio se carem Napoleonom Trećim.

1868. - Prvi semafori za regulisanje saobraćaja u svijetu počeli su da rade u Londonu, na trgu ispred zgrade parlamenta Velike Britanije.

1878. - Rođen srpski socijalista Radovan Dragović, vođa socijalističkog pokreta u Srbiji, jedan od osnivača Srpske socijaldemokratske stranke 1903, čiji je bio sekretar, a potom predsjednik do smrti 1906. Obnovio je 1901. "Beogradsko radničko društvo", osnovano 1896, prvu socijaldemokratsku organizaciju u Srbiji, a od 1900. do 1903. uređivao je listove "Napred", "Radnički list", "Stari radnički list" i "Radničke novine". Osnovao je i socijaldemokratski Centralni odbor, koji je objedinio sve radničke organizacije u Srbiji, što je omogućilo stvaranje Srpske socijaldemokratske stranke. S Dimitrijem Tucovićem doprinio je uspostavljanju jedinstva sindikata i radničke političke partije.

1895. - Osnovano Društvo za unapređenje i uljepšavanje Sokobanje, što se smatra začetkom turizma u Srbiji. Na to su uticali i česti boravci knezova Miloša i Mihajla Obrenovića, koji su tu dolazili na odmor. Sokobanja se kao lječilište pominje još u starom Rimu i ranoj Romeji.

1896. - Umro švedski hemičar, industrijalac, filantrop i pronalazač Alfred Bernard Nobel, koji je pronalaskom dinamita 1867. stekao ogromno bogatstvo. Želeći da se dinamit koristi samo u mirnodopske svrhe, testamentom je ostavio fond od 9,2 miliona dolara za dodjelu nagrada za vanredna dostignuća u fizici, hemiji, medicini, književnosti i zalaganju za mir. Prvu Nobelovu nagradu Kraljevska švedska akademija nauka dodijelila je 1901. Od 1969. Akademija dodjeljuje i nagradu za ekonomiju. Nagradu za mir dodjeljuje Nobelov komitet u Oslu.

1898. - Rođen srpski slikar Ivan Tabaković, profesor Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je u Minhenu, Budimpešti, Zagrebu i Parizu. Pripadao je grupama "Zemlja", "Dvanaestorica" i "Šestorica". Dobio je "Gran pri" za slikarstvo na međunarodnoj izložbi u Parizu 1937. i Zlatnu medalju na međunarodnoj izložbi keramike u Pragu 1962.

1898. - Poslije poraza u američko-španskom ratu Španija se u Parizu mirovnim ugovorom odrekla Kube, Portorika i Guama i prihvatila američku okupaciju Filipina. Bio je to kraj njenog kolonijalnog carstva i početak uspona SAD u svjetskim poslovima.

1904. - Rođen čehoslovački državnik češkog porijekla Antonjin Novotni, generalni sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije Čehoslovačke od 1953. i šef države od 1957. S funkcija je smijenjen početkom 1968, kada su započele reforme nazvane "Praško proljeće", koje su onemogućene vojnom intervencijom Varšavskog pakta u avgustu 1968.

1909. - Prestala da izlazi "Šabačka čivija", jedan od najboljih humorističko-satiričnih listova u Srbiji. Prvi broj se pojavio u septembru 1906.

1926. - Umro srpski državnik Nikola Pašić, jedan od osnivača Radikalne stranke 1881. i njen vođa, tvorac Vidovdanskog ustava 1921, prvog ustava Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Kao student Ciriškog politehnikuma u Švajcarskoj prišao socijalistima i prihvatio ideje Svetozara Markovića i njegovog pokreta protiv apsolutističke vladavine dinastije Obrenović. Po povratku u Srbiju uređivao je socijalistički list "Oslobođenje", a 1878. je izabran u parlament, u kojem se kao opozicioni vođa borio protiv autoritarnog monarhističkog režima Milana Obrenovića, zalažući se za uspostavljanje parlamentarne demokratije. Poslije gušenja Timočke bune 1883, koju su u zaječarskom kraju podstakli radikali, emigrirao i u odsustvu je osuđen na smrt. Poslije pomirenja kralja Milana s radikalima 1888. odlučujuće je doprinio da Srbija dobije veoma liberalan ustav. Ubrzo po abdikaciji kralja Milana u korist sina Aleksandra Obrenovića 1889. postao je predsjednik parlamenta, a 1891. premijer. Dominantnu političku poziciju u Srbiji učvrstio je poslije dolaska na vlast kralja Petra Prvog Karađorđevića 1903. Premijer je ponovo postao 1904. i potom je još tri puta formirao srpsku vladu, a poslije Prvog svjetskog rata triput je bio i predsjednik vlade Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i uticao je na ključne istorijske događaje. Odlučno se odupro pokušajima Austro-Ugarske da potčini Srbiju, učestvovao je u stvaranju Balkanskog saveza uperenog protiv Otomanskog carstva i bio odan pristalica carske Rusije. Kao premijer i šef diplomatije predvodio je Srbiju u pobjedonosnim balkanskim ratovima 1912. i 1913. i u Prvom svjetskom ratu od 1914. do 1918. Igrao je istaknutu ulogu u stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koju je poslije rata zastupao 1919. na Versajskoj mirovnoj konferenciji.

1931. - Niseto Alkala Samora i Tores postao prvi ustavno izabran predsjednik Španije.

1936. - Britanski kralj Edvard Osmi abdicirao, postavši vojvoda od Vindzora, da bi mogao da se oženi Amerikankom Volis Simpson, dvostrukom raspuštenicom.

1941. - Japanski avioni su u Drugom svjetskom ratu u Južnokineskom moru potopili britanske ratne brodove "Ripals" i "Princ od Velsa", na kojima je poginulo skoro 800 ljudi.

1948. - Generalna skupština UN usvojila Univerzalnu deklaraciju o pravima čovjeka.

1961. - Srpskom književniku Ivi Andriću uručena je Nobelova nagrada za književnost, koju je primio na svečanosti u Stokholmu pred 700 zvanica i švedskom kraljevskom porodicom u dvorani Koncertne palate Švedske akademije.

1963. - Sultanat Zanzibar, afrička ostrvska država u Indijskom okeanu, britanski protektorat od 1890, stekao nezavisnost u okviru Britanskog komonvelta. Naredne godine postao je republika i s Tanganjikom stvorio novu državu koja je dobila naziv Tanzanija.

1964. - Nobelovu nagradu za mir dobio Amerikanac afričkog porijekla Martin Luter King, borac za građanska prava crnaca.

1967. - Prva komercijalna termonuklearna eksplozija izvršena u Novom Meksiku /SAD/ radi vađenja prirodnog gasa iz podzemlja.

1980. - Milton Obote proglašen je predsjednikom Ugande, kao prvi afrički šef države koji se vratio na vlast poslije zbacivanja vojnim udarom. Vojska ga je 1985. drugi put zbacila s vlasti.

1982. - Dvojica sovjetskih kosmonauta vratila su se na Zemlju poslije rekordnih 211 dana provedenih u vasioni u brodu "Saljut 7".

1983. - Raul Alfonsin preuzeo dužnost predsjednika Argentine kao prvi demokratski izabran šef države poslije osmogodišnje vladavine vojne hunte.

1987. - Umro američki violinista porijeklom ruski Jevrejin Jaša Hajfec, jedan od najvećih majstora tog instrumenta u 20. vijeku.

1989. - U Čehoslovačkoj preuzela vlast prva nekomunistička vlada od 1948. i predsjednik Gustav Husak je podnio ostavku.

1991. - JNA se povukla iz Zagreba, ali su hrvatske jedinice nastavile napade na vojsku i na područja u kojima su živjeli Srbi, što je većina zapadnih zemalja prećutno odobravala.

1996. - Predsjednik Južne Afrike Nelson Mendela potpisao Ustav kojim su svi građani, bez obzira na rasu, izjednačeni pred zakonom, što je bio završni čin u demontiranju sistema aparthejda u toj zemlji.

1998. - Palestinska oslobodilačka organizacija poništila odredbe svog ustava koje su pozivale na uništenje Izraela.

2006. - Umro bivši čileanski diktator Augusto Pinoče.

Komentari 0
Povezane vijesti
Na današnji dan, 27. februar Na današnji dan, 27. februar
Na današnji dan, 26. februar Na današnji dan, 26. februar
Na današnji dan, 25. februar Na današnji dan, 25. februar
Najčitanije
  • Pjesma o djevojčici Veli - cvijećem dočekala crnogorsku vojsku i zbog toga ubijena (FOTO)
    3h 36m
    1
  • Neustrašivi mašinovođa Vojin Nikitović
    12h 19m
    0
  • Katić najavio mogućnost osnivanja Doma zdravlja u Istočnoj Ilidži?
    9h 58m
    3
  • Hapšenje zbog spida u Istočnoj Ilidži
    11h 9m
    0
  • Policijska akcija u Sarajevu: Pretresi i hapšenja zbog droge, pronađeno oružje i municija
    8h 24m
    1