Borislav Pekić (1930-1992), jedan od najznačajnijih srpskih književnika 20. vijeka, umro je na današnji dan 1992. godine u Londonu.

Rođen je 4. februara 1930. godine u Podgorici. Otac mu je bio visoki državni činovnik, a majka profesor matematike, pa se porodica, zbog prirode posla njegovog oca, često selila Pored Podgorice, dio detinjstva proveo je i u Novom Bečeju, Mrkonjić Gradu, Kninu, Cetinju i Bavaništu.

Početkom Drugog svjetskog rata porodica biva protjerana iz Crne Gore u Srbiju, a nakon završteka rata, 1945. godine porodica Pekić se seli u Beograd. Po preseljenju Pekić je obrazovanje nastavio u Trećoj muškoj gimnaziji gde je maturirao 1948. godine.

Iste godine, kao pripadnik Saveza Socijaldemokratske omladine Jugoslavije biva uhapšen i osuđen na 15 godina zatvora sa prinudnim radom. Međutim, nakon pet godina provedenih u zatvoru pomilovan je 29. novembra 1953. godine.

Baš u tim teškim trenucima rađaju se mnoge ideje koje će kasnije Pekić pretočiti u neka od najboljih književnih djela.

Godine 1954. postaje student odsjeka za eksperimentalnu psihologija na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Četiti godine kasnije, oženio se inženjerkom arhitekture Ljiljanom Glišić, sestričinom dr Milana Stojadinovića, koji je bio predsjednik vlade Jugoslavije (1935 -1939) i ministar finansija.

Književna karijera Borislava Pekića otpočinje radom na filmu.

Godine 1958. dobija prvu nagradu za scenario na konkursu „Lovćen filma“ , gdje nastavlja da radi kao dramaturg narednih pet godina. Samo par godina kasnije, 1961. godine, film „Dan četrnaesti“ za koji je Pekić napisao scenario pojavljuje se na filmskom festivalu u Kanu. Za života je napisao preko 20 scenarija, i bio je član Udruženja filmskih radnika Srbije.

Neki od filmova čiji je scenarista i koscenarista bio Borislav Pekić su: „Valter brani Sarajevo“, „Vreme čuda“, „Dim“, „13. jul“.

Godinama je Pekić radio na nekoliko romana, a kada je prvi od njih, "Vreme čuda" (1965), štampan, privukao je pažnju velikog broja čitalaca, kao i književnih kritičara. Ovaj roman je 1976. izdat na engleskom jeziku, a preveden je i na francuski 1986, na poljski 1986, rumunski 1987, italijanski 2004. i grčki 2007.

Pekićev prvi roman jasno je ukazao na dvije važne karakteristike njegovog rada, oštar antidogmatizam i konstantni skepticizam u pogledu mogućeg „progresa“ čovječanstva.

Godine 1970. objavljuje drugi roman pod nazivom „Hodočašće Arsenija Njegovana“ za koji te iste godine dobija NIN-ovu nagradu za najbolji roman. U ovom romanu Pekić je pripovijedao o studentskim demonstracijama iz 1968. godine, pa mu pasoš biva oduzet na godinu dana.

Iako je porodica Pekić prethodno odlučila da napusti zemlju i preseli se u London, nakon oduzimanja pasoša Pekićeva supruga napušta zemlju, dok Pekić ostaje u Jugoslaviji još neko vreme.

Nakon njegove emigracije u London 1971, jugoslovenske vlasti su ga smatrale personom non grata i nekoliko godina su osujećivali izdavanje njegovih djela u Jugoslaviji.

Tek se 1975. godine pojavljuje njegov sljedeći roman „Uspenje i sunovrat Ikara Gulbekijana“, koji je preveden na četiri jezika.

Svoje doživljaje iz zatvora Borislav Pekić uspijeva da pretoči u roman „Kako upokojiti vampira“, međutim, kako nije uspio da pronađe izdavača koji će knjigu i objaviti, roman šalje na anonimni književni konkurs i osvaja prvu nagradu.

Godine 1978. objavljen je prvi od sedam tomova „Zlatnog runa“ za koji je Borislav Pekić dobio prestižnu Njegoševu nagradu. Prema mišljenju kritičara taj roman je ušao u izbor deset najboljih romana, napisanih na srpskom jeziku u periodu od 1982. do 1992. godine.

I sam Borislav Pekić smatrao je da je „Zlatno runo“ njegov najbolji roman.

"Zlatno runo" opisuje lutanje generacija Njegovana i kroz njih istražuje istoriju Balkana. Prvi, drugi i treći tom izdat je na francuskom 2002, 2003. i 2004. godine.

Osamdesetih je Pekić napisao nešto sasvim novo. Iz istraživanja o izgubljenom ostrvu Atlandidi, proizilazi nekoliko romana: žanr-roman „Besnilo“, epos „Atlantida“, i antropološki roman „1999“ posvećen Džordžu Orvelu.

Između 1987. i 1990. godine objavljeni su romani u tri toma pod nazivom „Godine koje su pojeli skakavci“, u kojem Pekić na sebi svojstven način pripovijeda o danima provedenim u zatvoru, poslijeratnom periodu, komunističkom režimu…

Za trilogiju 1989. godine Pekić dobija nagradu Miloš Crnjanski.

Godine 1989. objavljuje zbirku gotskih priča „Novi Jerusalim“ a dvije priče iz zbirke bivaju prevedene na tri jezika. Jedna od najpoznatijih priča iz zbirke poznata je pod nazivom „Čovek koji je jeo smrt“.

Pored pisanja romana, Borislav Pekić se tokom života posebno istakao kao pisac radio-drama. Redovno je pisao za "Westdeutscher Rundfunk" u Kelnu, kao i za "Süddeutscher Rundfunk" u Štutgartu.

Od 27 drama koje su izvedene ili štampane u Srbiji, 17 su imale svoju premijeru u Njemačkoj. Mnoge su bile transformisane u pozorišne ili TV drame i dobijale su brojne nagrade.

„Korespondencija“ je u Ateljeu 212 izvedena čak 300 puta, dok je za dramu „Generali ili srodstvo po oružju“ dobio nagradu za komediju godine na Sterijinom pozorju u Novom Sadu. Neke od njegovih najpoznatijih drama su: „Kako zabavljati gospodina Martina“, „Buđenje vampira“, „186. stepenik”.

Njegova djela prevedena na engleski, njemački, francuski, italijanski, španski, holandski, poljski, češki, slovački, mađarski, rumunski, retoromanski, makedonski, slovenački, albanski, grčki, švedski i ukrajinski jezik.

Godine 1989, zajedno sa još dvanaest intelektualaca obnovio je rad Demokratske stranke, da bi sljedeće, 1990. godine, postao član Glavnog odbora, kao i jedan od urednika obnovljenog opozicionog lista „Demokratija“.

Kao potpredsjednik, 12. marta 1991. godine, učestvuje u studentskom protestu kod Terazijske česme zajedno sa mnogim uvaženim književnicima.

Pekić je bio potpredsednik Srpskog PEN centra od 1990. do 1992. godine i član engleskog PEN centra. Bio je dopisni član Srpske akademije nauka i umetnosti od 1985. godine, kao i član Krunskog saveta princa Aleksandra Karađorđevića 1992. godine.

Umro je od raka pluća u svom domu u Londonu, 2. jula 1992. godine u 63. godini života. Kremiran je u Londonu, a njegova urna se nalazi u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Godine 1993. osnovana je fondacija Borislav Pekić koja se dodjeljuje svake godine kao podsticaj mladim piscima.

O njegovoj pisanoj zaostavštini danas brinu supruga Ljiljana i ćerka Aleksandra.

Video: Narodna biblioteka "Dr Dušan Radić"