Poslije godina planiranja i brojnih odlaganja, od danas, 12. oktobra u funkciju stupa sistem ulaska/izlaska Evropske unije (EES – Entry/Exit System).
Iako se pravila o tome ko može ući u EU i koliko dugo može boraviti nisu promijenila, novi sistem će pratiti kretanje putnika u Šengenskom prostoru koji obuhvata 29 zemalja. Podaci se prikupljaju na biometrijski način – kao što to već čine druge zemlje, uključujući SAD.
Pri prvom ulasku ili izlasku državljana trećih zemalja, među kojima je i BiH biće uzeti otisci četiri prsta desne ruke i fotografija lica, uz podatke iz pasoša. Djeca mlađa od 12 godina su izuzeta od uzimanja otisaka.
Građani če prvi kontakt sa EES sistemom imati graničnim prelazima sa Hrvatskom, gdje je sistem počinje sa radom u popodnevnim časovima.
Sistem se primjenjuje na državljane Srbije koji borave do 90 dana u Šengenu, odnosno za kratkotrajni boravak.
Kako funkcioniše EES?
Sistem prati ulazak i izlazak putnika iz Šengenskog prostora i prikuplja:
∎otiske prstiju i fotografiju lica
∎podatke iz pasoša (ime, prezime, datum rođenja)
∎datume i mjesta ulaska i izlaska iz Šengena
∎ informaciju o odobrenju ili odbijanju ulaska
Cilj je smanjenje ilegalnih prelaza granice, kontrolisanje vremena boravka i obezbjeđivanje sigurnosti.
Postupak registracije i buduća provjera
Pri prvom susretu sa sistemom, podaci se prikupljaju i upisuju u bazu. Kod svih narednih ulazaka, lice i otisci prstiju će se provjeravati u odnosu na već postojeće podatke.
Ako putnik ima biometrijski pasoš i na prelazu postoje elektronske kapije (E-gates), moguće je ući bez zadržavanja.
Postepeno uvođenje i očekivane gužve
Sistem se ne primjenjuje svuda odjednom. Uvođenje je postepeno.
Sistem EES u šestomjesečnom prelaznom periodu biti korišten na ukupno 77 graničnih prelaza i devet privremeno određenih, i to u oktobru dva časa po smjeni, u novembru četiri, a u decembru šest, kako bi se dostigao cilj da u aprilu iduće godine bude stoprocentna upotreba ovog sistema, odnosno puna 24 časa.
Tokom prvih dana očekuju se moguće gužve.
Šta je sa pečatima u pasošu?
Tokom prvih šest mjeseci, pasoši će se još uvijek pečatiti kako bi se omogućila kontrola na graničnim prelazima koji još nisu tehnološki opremljeni. Kada EES bude u potpunosti aktivan (9. april 2026.), pečaćenje pasoša više neće biti potrebno.
Šta ako mi bude odbijen ulazak?
Odbijanje će biti zabilježeno u sistemu i vidljivo pri svakom narednom pokušaju ulaska.
Podatke je potrebno ažurirati samo ako se nakon tri godine ne putuje u Šengen ili ako dobijete novi pasoš.
Djeca, državljani EU i ETIAS
Djeca mlađa od 12 godina ne moraju davati otiske, ali prolaze kroz ostale korake.
Državljani EU i lica sa boravišnom dozvolom ne moraju se registrovati, jer su biometrijski podaci već u sistemu.
ETIAS, novi sistem prijave putovanja bez vize, planiran je za kraj naredne godine i sličan je američkom ESTA sistemu.
