Život manastira Visoki Dečani sa početka 20. vijeka, kada je srpska svetinja na Kosovu i Metohiji svakodnevno bila meta oružanih napada, prijetnji, iznuda, zastrašivanja, pljačke i uzurpacije manastirske imovine, opisan je u knjizi ''Dnevnik dečanskog monaha 1903-1906'' koja je trenutno u štampi i uskoro će biti dostupna javnosti na srpskom i engleskom jeziku.

Knjiga donosi dnevničke bilješke ruskog jeromonaha Dionisija i putopis Engleskinje Meri Edit Daram koji svjedoče o svakodnevnom životu manastira, podignutog u udolini pod Prokletijama, jugozapadno od Peći, i o tome kako su ga prije više od vijeka čuvali turski vojnici i albanske manastirske vojvode.

Dečanski jeromonah Petar Rojević, jedan od priređivača knjige, kaže za Tanjug da se iz zapisa Dionisija, čiji je rukopis dečanskim monasima ustupila bratija Hilandara, može vidjeti da je svetinja, koja je nedavno bila u fokusu javnosti zbog izgradnje spornog puta u neposrednoj blizini spomenika pod zaštitom Unesko-a, i tada bila ugrožena i da se suočavala sa sličnim problemima kao i danas kada je čuva KFOR.

- Dionisije je 1903. godine sa Svete Gore došao u naš manastir. Pisao je bez komentara i emocija, jednostavno navodeći šta se dešavalo tokom te tri godine - nelegalna seča šuma, pljačka manastirske imovine, uzurpacija manastirskog poseda, zastrašivanje, pretnje... - priča jeromonah Petar o knjizi čije su priređivanje pomogli i profesori Beogradskog univerziteta Miloš Ković i Dušan Fundić.

Manastir se u to vrijeme nalazio u Kosovskom vilajetu - administrativnoj jedinici Osmanskog carstva, a zbog ugroženosti je stavljen pod upravu ruskih monaha sa Svete Gore koji su u Visokim Dečanima boravili do Prvog svjetskog rata.

Dionisijevi zapisi svjedoče kako su grupe naoružanih i pobunjenih muslimanskih Albanaca gotovo svakodnevno pucali na manastir oko kojeg su stražarili turski vojnici, a koji se, ukazuje jeromonah Petar, vide na jednoj od fotografija monaha Arsenija koja prikazuje posadu od 30 vojnika koji čuvaju Visoke Dečane.

Zadužbinu Stefana Dečanskog i cara Dušana od napada Albanaca u to vrijeme branile su i tzv. manastirske vojvode.

- Bila je najmljena jedna albanska porodica da čuva manastir. To su bile tzv. manastirske vojvode, vrlo savesno su to činili, tada se držalo do reči, bili su spremni i da daju glavu za odbranu manastira - navodi jeromonah Petar.

Zanimljivo je, priča, da je narod i tada, pored svih opasnosti po bezbjednost putnika kroz Metohiju, dolazio na manastirske slave i sabore, a manastir su redovno posjećivale važne političke ličnosti poput ruskog, engleskog, francuskog i italijanskog konzula o čemu, takođe, svjedoče fotografije.

Dnevnik Dionisija otkriva i kako su dečanski monasi zajedno sa čuvarima manastira pomagali narodu u raznim situacijama.

- Ima priča o crnogorskoj devojci koja je iz Plava krenula na slavu u Dečane, pa su je pratioci, muslimani, kad su stigli u Metohiju, prodali jednoj albanskoj porodici. Monasi su, uz pomoć turskih vojnika i manastirskog vojvode uspeli da je oslobode, tj. otkupe - priča jeromonah Petar.

Knjiga sadrži i putopis Engleskinje Meri Edit Daram, osnivačice Albansko-britanskog društva i pobornice nezavisne Albanije, koja opisuje kako je manastir ''na krvavoj ivici stvarnosti'', da je došla u pratnji vojske i da monasi ne mogu da izađu van manastirskog dvorišta.

- Engleskinja hvali lepotu dečanske crkve, ali istovremeno govori i o tome kako je manastir ugrožen, da je u stalnoj opasnosti i pod turskom zaštitom - navodi jeromonah Petar.

Dnevnik dečanskog monaha, nastavak je istorijske edicije u kojoj su objavljena svjedočenja dečanskih igumana Serafima Ristića i Save Dečanca "Stradanja Stare Srbije i Makedonije u 19. veku" i zbirka turskih dokumenata "Dečanski fermani" što je separat knjige ''Dečanska riznica'' Mirjane Šakote.

- Imamo bogatu i najbolje sačuvanu arhivu manastirskih dokumenata. Sva izdanja prevodimo i na engleski jezik kako bi i stranci koji se bave Kosovom i Metohijom mogli da se upute, ne samo u istoriju Visokih Dečana, već i u život srpskog življa u vreme Otomanske carevine na ovim prostorima - priča jeromonah Petar.

Najavljuje da će knjiga ''Dnevnik dečanskog monaha 1903-1906'' imati i elektronsko izdanje koje će moći da se naruči preko sajta manastira, a biće ilustrovana fotografijama monaha Arsenija i Edit Daram.