Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Istočno Sarajevo izraslo je iz sudbina ljudi koji su, krenuvši u neizvjesnost i bespovrat, na praznom prostoru podizali grad koji je dublji od kamena od kojeg je sazidan.

I zato ovaj grad nisu najprije činile zgrade, nego imena. Ljudi koji su živjeli skromno, u tišini stvarali, učili druge i tiho vjerovali da svaki njihov trud ima smisla, čak i onda kada ga niko ne čuje i ne vidi.

Danas njihova imena nose ulice koje pričaju o čovjeku, djelima, vremenu i vrijednostima koje su nadživjele i njega i vrijeme u kojem je živio.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu znamenitim ličnostima čija imena žive na kartama Istočnog Sarajeva. Svakim novim tekstom vraćamo im život i podsjećamo na vrijednosti koje su nosili i čuvamo od zaborava ono što je dio našeg zajedničkog nasljeđa.

Dr Miodrag Lazić – od hirurga do simbola patriotizma

Doktor Miodrag Lazić rođen je 31. maja 1955. godine u Zemunu gdje je završio osnovnu školu.

Kada je njegov otac Dragić Lazić, oficir JNA, dobio prekomandu za Niš, porodica se tamo preselila, a Miodrag je tu završio gimnaziju i studije medicine.

Hirurgiju je specijalizovao na Vojno medicinskoj akademiji u Beogradu u svojoj tridesetoj godini. Nakon specijalizacije je godinu dana radio u Vojnoj bolnici u Nišu, a nakon toga se zaposlio na Hiruršku kliniku Kliničkog centra u Nišu.

U periodu od 1991. do 1996. godine je radio kao ratni hirurg dobrovoljac, najprije u Republici Srpskoj Krajini, od juna 1991. do jula 1992. godine, te u Republici Srpskoj od septembra 1992. do februara 1996. godine.

Nakon što se iz Srpskog Sarajeva u februaru 1996. godine vratio u Niš, Lazić je nastavio da radi u Kliničkom centru u Nišu. Postao je načelnik Torakalne hirurgije sa traumatologijom i načelnik Odjeljenja urgentne hirurške jedinice Kliničkog centra u Nišu.

Anđeo spasa za Srbe preko Drine

Lazić je 1991. godine napustio siguran posao hirurga u Niš i dobrovoljno se uputio u ratom zahvaćena područja, stavljajući svoj poziv i humanost iznad lične sigurnosti.

Početkom raspada Jugoslavije 4. juna 1991. godine odlazi u Republiku Srpsku Krajinu, gdje je proveo 13 mjeseci. Kao hirurg dobrovoljac je godinu dana radio u ratnim bolnicama u Dvoru na Uni, Glini i Kostajnici (Banija).

Glinska bolnica je pokrivala oko 200.000 stanovnika i zbog blizine liniji fronta stalno je bombardovana od strane hrvatskih snaga. Dr Lazić je bio je jedini hirurg, a operacije je, osim u bolnicama, vršio i na samim linijama fronta, pod šatorima, po zgradama škola i drugim objektima.

Nosio je maskirnu uniformu Srpske vojske Krajine i učestvovao u proboju koridora, poznatog i kao „Koridor života“, jednoj od najznačajnijih operacija tog perioda. U Niš se vraća 10. jula.

jul 1992. godine

            Učestvovao sam u proboju koridora kao hirurg. I da znate, bio sam uveren da je to kraj rata. Vratio sam se u Niš 10. jula. Nisam mogao ni da naslutim šta me čeka. Radovao sam se povratku u Srbiju i iskreno tugovao što napuštam Srpsku Krajinu. Sećam se kada sam došao u Beograd. Gledam, kafane pune, pića hladna. Deca ližu sladoled. Izlozi puni svega i svačega. Vidim novina na kioscima. Ljudi puše prave cigarete. Kao da sam pao s Marsa. U Nišu isto. To je za mene bilo nepojmljivo blagostanje na koje nikako nisam mogao da se priviknem.

Dva meseca boravka u Nišu, nakon povratka iz Krajine, prošla su kao rukom odnesena. Krajem avgusta i početkom septembra 1992. godine dobio sam poziv Ministarstva zdravlja Republike Srpske – molbu da na mesec dana dođem u Banjaluku, a odatle u Mrkonjić-Grad, gde se formira bolnica, da im pomognem neko vreme. Kasnije sam shvatio, to je bila bitka za Jajce i za taj deo Republike Srpske. Odgovorio sam da ću doći i, negde oko 15. septembra, krenuo u Beograd. Tamo su me ljudi iz Ministarstva zdravlja obavestili da su formirali hiruršku ekipu za Mrkonjić-Grad, ali da im je hitno potreban hirurg za Sarajevo, za Pale. Zamoliše me da krenem tamo i kraće vreme pomognem srpskom narodu i srpskim borcima. Prihvatio sam. Krenuo sam za Pale na mesec dana, a videćete, ostao sam pune tri godine.

Zapis iz „Dnevnika ratnog hirurga“

Po dolasku u Pale, radio je u ratnoj bolnici „Koran“. Nakon mjesec dana, kao šef hirurške ekipe odlazi u novoosnovanu ratnu bolnicu „Žica“ u Blažuju, tada dio Srpske Ilidže. Razlog za osnivanje ratne bolnice „Žica“ je bio blizina linijama fronta, što je omogućavalo i olakšavalo brži prenos ranjenih. Bolnica se nalazila jedan kilometar od Vrela Bosne, a naziv je dobila po nazivu odmarališta koje se tu nalazilo u vrijeme SFRJ. U ratnu bolnicu „Žica“ je došao kao ispomoć na jedan mjesec, a ostao je punih 40 mjeseci, kao jedini hirurg na području tadašnjeg Srpskog Sarajeva, obavivši više od 3.500 operacija pod punom anestezijom.

Foto: srna.rs

Planirao je da ostane nekoliko mjeseci, ali je ostao do kraja rata spašavajući živote ranjenicima, ne gledajući koje su vjere i nacije.

Njegovim dolaskom smanjena je smrtnost ranjenika za 90 odsto. Za nepune četiri godine izvršio je više od 3.600 intervencija i postao heroj nacije i rekorder po broju hirurških zahvata, za šta je dobio priznanje Svjetske zdravstvene organizacije.

septembar 1992. godine

Odlazim na Ilidžu, na drugu stranu Sarajeva. Slepo crevo. Sa svih strana su „oni“, samo jedan put slobodan – severnim obodom Sarajeva. Njive, potoci, puteljci, četiri sata putovanja. Ovim jezivim putem, nazvanim „srpska magistrala“ (humor svojstven našem čoveku i u najtežim situacijama) putuju ranjenici sa „najžešćeg“ dela sarajevskog fronta do prvog hirurga i spasa. Četiri do pet sati užasa. Putuju kamionom, sanitetskim, koji prima pet do šest ranjenika. Ko se jednom vozio tom „stodesetkom“, zna kakoje teško i najzdravijem, na asfaltu, a kamoli ranjeniku po rupama, njivama i klizištima. A kad padne sneg, prolaza nema. Od pet ranjenih, dva umiru, tri prežive. Preživeli su u teškom šoku, na granici života. Ranjenici dolaze iz pet sarajevskih opština: Ilidže, Neđarića, Hadžića, Vogošće, Rajlovca i Ilijaša. Drugi put za život nisu imali. Na Ilidži imaju bolnicu, ali nemaju opšteg hirurga. Sa instrumentarkom i jednim kolegom odlazim na Ilidžu, u neizvesnost, i, sigurno, najopasniji deo bosanskog ratišta. Bolnica pored Ilidže, jedan kilometar od Vrela Bosne, na samoj padini Igmana, ratna bolnica „Žica“. Lep objekat, ali na čistini, osamsto-devetsto metara vazdušne linije od njihovih položaja. S jedne strane Igman, s druge – Otes. Igman, svuda oko i iza nas. Odatle se muslimani spremaju na proboj prema Sarajevu. Mi smo im, bukvalno, na putu.

Zapis iz „Dnevnika ratnog hirurga“

Odlazak oca urgentne medicine

Otac urgentne medicine, kako su ga mnogi zvali, preminuo je 14. aprila 2020. godine u 5.30 časova, poslije petnaestodnevne velike borbe sa infekcijom virusa korona.

Dr Lazić se inficirao na radnom mjestu, u Urgentnom centru KC Niš, a pošto je testom utvrđeno da je pozitivan zbrinut je na jednoj od klinika centra.

Predosjećajući da će izgubiti životnu bitku, jednoj od koleginica iz Urgentnog centra ostavio je oproštajno pismo.

Oproštajno pismo, posljednje riječi ovog velikog čovjeka, prenijeli su tada mediji.

Otišao sam časno i pošteno. Kao direktor UC dva mjeseca pred penziju, stajao sam ispred svojih ljudi, dragih doktora i sestara. Stajao sam na prvoj liniji, nisam se krio, naprotiv bio sam ispred svih znajući da sa svim svojim bolestima i godinama imam veliki rizik ali čast i ponos mi nije dozvoljavao da se sklonim. Takav sam bio na Krajiškom ratištu godinu dana, na Sarajevskom ratištu 4 godine, za vrijeme NATO bombardovanja. Neću da odem tiho, hoću da odem onako kakav sam bio čitav život, a to znaju moji prijatelji, kolege, porodica. Svi su mi govorili da se sklonim ali ja to sebi nikad ne bih oprostio. Moji voljeni Krajišnici, prijatelji iz Republike Srpske za koje sam živa legenda zauvijek iskreno će plakati svi jer su uvijek vjerovali da sam neuništiv. Koliko sam ovih dana dobio poruka podrške. Volim vas zauvijek. Moji unuci i unuka Mila ostaju bez dede, ćerke i sin da ne tuguju nego samo naprijed. Budite ponosni na mene. Drage moje kolege, Marija, Boki, Brale, Kando, Sunčica i Macan, drage moje sestre koje ste mi uvijek vjerovale, zbogom. Voljenoj Ani, ratnom drugu i ženi poruka: budi hrabra i čvrsta zbog djece i unuka, a gore na onoj strani, jednoga dana bićemo ponovo zajedno.

U Nišu mojim prijateljima poseban pozdrav.

Posljednja mi je želja da me ispratite pjesmom "Marš na Drinu".

Doktor Laza, hirurg napaćenog srpskog naroda

I zaista, iste večeri, kada je objavljeno da je preminuo, širom Srbije i Republike Srpske, njemu u čast, orila se upravo ova pjesma.

Sahranjen je na Novom groblju „Bubanj” u Nišu, a u to vrijeme su vatrogasno-spasilačke jedinice u Republici Srpskoj uključile sirene i odale počast ovom humanisti.

Od knjige do filma - saga o biblijskom egzodusu sarajevskih Srba i priča o heroju koji je spasio mnoge živote u ratnom vihoru

Dr Lazić je svoja iskustva zabilježio u knjizi „Dnevnik ratnog hirurga“ („Knin 1991 — Srpsko Sarajevo 1995“), ostavljajući dragocjeno svjedočanstvo o stradanju i borbi za život u ratnim uslovima.

Dnevnik o svojim iskustvima ratnog hirurga dobrovoljca je aktivno počeo da piše 1992, a u njega je unio i sjećanja iz 1991. godine. Njegov djelo je štampala Srpska novinska agencija SRNA iz Srpskog Sarajeva 1996. godine. Djelo je dobilo prvu nagradu na Međunarodnom sajmu knjiga „Inicijal“ u Nišu. Distribucija novog izdanja knjige „Dnevnik ratnog hirurga“ počela je u junu 2020. godine, a o dr Laziću je snimljen i dokumentarni film „Dnevnik jednog hirurga“, autora Siniše Grabeža, a u produkciji Televizije Republike Srpske.

Inspirisano motivima iz „Dnevnika ratnog hirurga“, 16. avgusta 2025. godine u manastiru Kovilj počelo je snimanje istorijske drame – igranog filma i televizijske serije „Linija“.

Centralna figura filma „Linija“ je doktor Miodrag Lazić, heroj rata u bijelom mantilu koji je spasao na stotine života, a ova antiratna drama snimana je na više od 30 lokacija u Srbiji i Republici Srpskoj.

U saopštenju, koje je potpisao producent filma Goran Ikonić, navedeno je da je namjera da se kroz lik i djelo doktora Lazića prikaže jedno drugo lice Srbije, koje svijet rijetko ima prilike da vidi, lice požrtvovanosti, humanosti i čovjekoljublja.

Ideju da krenem u ovu priču, prvo sam podijelio sa dr Lazom marta 2019. On je skroman čovek, imao sam utisak da mu je čak malo bilo i nelagodno, ali pamtim taj njegov pogled, neka čudna snaga i toplina. Mislim da je bio zahvalan samo zato što smo se setili njega i želje da njegov lik i delo ovekovječimo na velikom ekranu. I sam sam bio njegov pacijent i svedok svih tih opisanih događaja. Ova priča je o velikom čoveku koji se samožrtvovao zarad života ljudi koji su branili svoja ognjišta. A onda su i oni to samožrtvovanje digli na viši ipostas. Njihov ideal je zasenio žrtvu, krenuli su u biblijski egzodus, egzodus živih i mrtvih zarad stvaranja Republike Srpske i završetka građanskog rata.

Rekao je za Blic u septembru 2025. godine reditelj filma Dragan Elčić

Premijera filma je najavljena za 15. septembar 2026. godine, na Dan srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave u Istočnom Novom Sarajevu, nakon čega će uslijediti prikazivanje u Sava Centru u Beogradu 16. septembra i u Nišu 17. septembra.

Film su podržale državne institucije Srbije i Republike Srpske, mnogobrojni gradovi i opštine, srpska dijaspora, preduzeća i ugledni privrednici.

Takođe, o njemu je snimljen film „Ratni hirurg“, objavljen 2025. godine, koji osim ratnih dešavanja, ističe Lazićevu posvećenost, humanizam i orden Svetog Save koji je dobio.

Dr Lazić na vječnoj straži svojim Ilidžancima i svim sarajevskim Srbima

Za zasluge u spašavanju života Srba i ljudi drugih nacionalnosti patrijarh srpski Pavle odlikovao je Miodraga Lazića „Ordenom Svetog Save“, Republika Srpska ga je odlikovala „Orden krsta milosrđa“.

Država Srbija je, posthumno, odlikovala dr Miodraga Lazića „Ordenom Karađorđeve zvezde prvog stepena“.

Veliko priznanje stiglo je i iz Istočne Ilidže, odmah nakon vijesti o njegovoj smrti, kada je načelnik ove opštine Marinko Božović pokrenuo inicijativu da šetalište ponese ime ovog humaniste.

Osim ulice i šetališta na Dobrinji I, na rođendan Republike Srpske, 9. januara 2024. godine, na šetalištu u Istočnoj Ilidži je postavljen spomenik dr Miodragu Laziću, kao trajni podsjetnik na hrabrost, požrtvovanost i čovjekoljublje koje je ovaj ljekar nosio sa sobom.

Nije slučajno izabran baš ovaj veliki dan za ovaj svečani čin. Jer takva ljudska veličina, takav humanista kakav je bio naš doktor Laza, zaslužuje ovu izuzetnost.

Rekao je tada Marinko Božović, načelnik opštine Istočna Ilidža

Foto: Predrag Krstović/ Centar za kulturu i informisanje Istočna Ilidža, otkrivanje spomenika

Mural dr Laze krasi od maja 2020. godine centar Pala i Dobrinju IV u Istočnoj Ilidži.

Mural u Palama, Foto: Opština Pale i mural u Istočnoj Ilidži, Foto: Društvene mreže