Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Istočno Sarajevo izraslo je iz sudbina ljudi koji su, krenuvši u neizvjesnost i bespovrat, na praznom prostoru podizali grad koji je dublji od kamena od kojeg je sazidan.

I zato ovaj grad nisu najprije činile zgrade, nego imena. Ljudi koji su živjeli skromno, u tišini stvarali, učili druge i tiho vjerovali da svaki njihov trud ima smisla, čak i onda kada ga niko ne čuje i ne vidi.

Danas njihova imena nose ulice koje pričaju o čovjeku, djelima, vremenu i vrijednostima koje su nadživjele i njega i vrijeme u kojem je živio.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu znamenitim ličnostima čija imena žive na kartama Istočnog Sarajeva. Svakim novim tekstom vraćamo im život i podsjećamo na vrijednosti koje su nosili i čuvamo od zaborava ono što je dio našeg zajedničkog nasljeđa.

Srđan Knežević – heroj Sarajevsko-romanijske regije

Srđan Knežević rođen je 19. januara 1958. godine u Tvrdimićima. Osnovnu školu završio je u Tilavi, a srednju ugostiteljsku u Sarajevu. Iako je djetinjstvo proveo u teškim okolnostima, odlikovali su ga hrabrost i čvrsta odlučnost koje su obilježile njegov životni put. Radio je u ugostiteljstvu, gdje je svojim profesionalizmom i odnosom prema ljudima stekao poštovanje kolega i gostiju, a jedno vrijeme obavljao je i dužnost šefa sale u hotelu „Panorama“ na Palama.

Na početku Odbrambeno-otadžbinskog rata, Knežević se odazvao mobilizaciji u Rezervni sastav milicije i upućen je na Vraca. Njegov prvi značajan ratni uspjeh bilo je oslobađanje sela Turkovići.

Nakon formiranja Jahorinskog bataljona, Srđan postaje njegov pripadnik. Poslije pogibije komandanta Švabe u februaru 1993. godine, preuzima dužnost komandanta Jahorinskog bataljona. Sa svojom jedinicom postiže značajne uspjehe, učestvujući u oslobađanju Malog i Velikog Jasena, Poloma i Moševačkog brda. Tad je formiran Jurišni odred Sarajevsko-romanijskog korpus, koji je brojao oko 800 ljudi.

Formiranje i uspon jedinice „Beli vukovi“

Iako je rat započeo kao komandir odjeljenja, vremenom je napredovao i stigao do dužnosti komandanta bataljona. Na toj poziciji nije imao priliku u potpunosti da pokaže svoje ratničke i komandantske sposobnosti, jer oko sebe nije uvijek imao dovoljan broj hrabrih i odlučnih ljudi spremnih za složenije i smjelije akcije.

Preuzimanjem komande nad jedinicom „Beli vukovi“ počinje intenzivnije da se usmjerava ka pripremi i izvođenju ofanzivnih dejstava, u kojima će kasnije steći prepoznatljivu ratničku slavu. Oko sebe okuplja mlade, hrabre i odlučne borce, sa kojima gradi snažnu i uigranu jedinicu. Bio je čovjek izuzetne hrabrosti, koji je u borbama uvijek prednjačio, idući ispred svojih vojnika.

Ime "Beli vukovi" dobili su kada su držali položaje na planini Bjelašnici u veoma surovim vremenskim uslovima. Na konstataciju komandira voda Srđana Kneževića da se ne može izdržati u takvim vremenskim uslovima, pukovnik Vlado Lizdek, komandant Prve romanijske pješadijske brigade mu je odgovorio: "Možete bre, vi ste ,Beli vukovi“. Prvi put za njih se čulo u borbama na Moševačkom brdu.

Uspješno i požrtvovano ratovanje svrstalo je ovu jedinicu među najbolje u sastavu Sarajevsko-romanijskog korpusa, a svakako i šire. Zahvaljujući ratničkom iskustvu stečenom na čitavom prostoru zone odgovornosti korpusa, jedinica je vremenom ojačana većim brojem iskusnih i prekaljenih boraca iz drugih sastava.

Ratne operacije i borbena dejstva

Srđanovi „Beli vukovi” od 22. februara nalaze se u akcijama za oslobođenje sela Trnova. Uz „Bele vukove” značajan doprinos dale su i druge formacije ‒ Mauzerovi „Panteri” iz Bijeljine kao i Specijalna brigada milicije Republike Srpske.

Jedinica je učestvovala u napadima na Debelo brdo, gdje je u periodu od 16. do 24. maja imala 14 ranjenih i jednog poginulog borca. Nakon tih borbi, broj stalnih pripadnika pješadije u odredu nikada nije prelazio 15 boraca, ali je jedinica, uprkos malobrojnosti, uspješno izvršavala sve postavljene zadatke.

Kada smo prošli sa boforsom i transporterom vidrom, upozorili smo Srđana da na 100 metara iznad njega dvije grupe vojnika silaze pravo prema njima. Srđan je sa vojskom skrenuo tačno sa asfalta na makadamski put koji vodi u selo Mađari i čekao da vidi čija je to vojska jer su tada muslimanske udarne jedinice razbile liniju srpske vojske, koja se povlačila  prema putnoj komunikaciji Trnovo - Sarajevo.

Kada smo dobili informaciju, dogovorili smo se da ih pustimo da siđu na asfalt jer oni ne znaju da se mi tu nalazimo. Srđan je ostao na samom skretanju za Mađare, a mi nismo znali da su zarobili pet-šest naših saboraca iz Radnog voda. Kada su vidjeli Srđana, rekli su mu: „Predaj se!“, jer su ispred sebe imali štit od naših zarobljenih. Mislili su da će se on predati.

Ja sam bio sa vojskom njima sa boka i nisu me vidjeli. Počeli smo pucati po njima. Srđan je jednog pogodio posred čela. Radni vod koji je bio zarobljen počeo je bježati na stranu. Pobjegli su u pravcu Pala. Mislim da se nisu nigdje zaustavili, samo je jedan ostao sa nama jer nije mogao hodati, pa smo ga ostavili u Trnovu u bazi da čuva naše stvari. Muslimani nisu mogli da se izvuku i tu su izginuli, a dole na cesti, 100 metara niže, ubijena su četiri vojnika sa radne obaveze iz Lukavice, Srbi. Na jednom od muslimanskih vojnika bila je transportna torba sa srpskim imenom. Te smo noći formirali privremenu liniju prema Lučeviku, brdu iznad Ilovica. Kada pređeš Lučevik, slijede Lisičija glava i Palac, prema kanjonu rijeke Bijele.

                                     Milivoje Mićo Lizdek, na putu Sarajevo - Trnovo, 19. 6. 1995.

Sa početkom velike ofanzivne operacije Armije BiH pod kodnim nazivom Operacija „Tekbir“ 15. juna 1995. godine, odred je u kontinuitetu upućivan kao pomoć jedinicama Sarajevsko-romanijskog korpusa na najkritičnija mjesta, gdje je dolazilo do pucanja linija odbrane. Takve situacije zabilježene su kod Trnova na Lučeviku, na Osmicama na Trebeviću i na Krgujevcu ispod Treskavica.

Borbena dejstva trajala su sve do završnih sukoba na trnovskom dijelu ratišta, kada su od 9. do 11. oktobra 1995. godine „Beli vukovi“ predvodili uspješan kontranapad jedinica Sarajevsko-romanijskog korpusa.  Tom prilikom ponovo su zauzeti važni položaji, među kojima su Čelina i Hum. U tim borbama poginuo je komandant 14. divizije Armije BiH Zaim Imamović, nakon čega je došlo do rasula u jedinicama te divizije.

Kao komandant Srđan Knežević bio je prepoznat po odlučnosti i sposobnosti da u najtežim trenucima organizuje i predvodi svoje borce. Njegova hrabrost, vojničko znanje i izražene liderske sposobnosti imale su veliki značaj za srpske snage tokom rata. Tokom brojnih borbi i vojnih akcija pokazao je izuzetnu taktičku spremnost, a njegove odluke i strategija često su donosile važnu prednost na terenu, omogućavajući srpskim jedinicama da se efikasno suprotstave protivniku.

Srđan je bio i dobar čovjek i dobar vojskovođa. Rijetko se dešava da se te dvije stvari spoje. On se od nas nije odvajao i to ga je uzdizalo u mojim očima. Spavao je s nama, jeo istu hranu. Isticao se u odnosu na nas jedino junaštvom i sposobnošću. Uvijek je išao prvi. On ili Mićo. Mićo Lizdek je stvarno bio vanserijski junak i Srđanova desna ruka.

U vezi sa disciplinom Srđan je umio da bude i prijek. Tako je jednog Rusa išamarao i otjerao iz jedinice jer je pio. Disciplina je bila na nivou i tako je moralo da bude. Što on naredi, izvršavalo se bez pogovora.

                                                                                                                Dragan Božić

Poslijeratni život i tragična pogibija

Nakon završetka rata, Srđan se povukao iz vojne službe i obavljao dužnost zamjenika načelnika Centra javne bezbjednosti Srpsko Sarajevo. U poslijeratnim godinama bio je posvećen i humanitarnom radu, nastojeći da pomogne stanovništvu u oporavku i obnovi nakon teških ratnih godina.

Tragično je stradao 7. avgusta 1998. godine, kada je ubijen u zasjedi u Palama, ispred zgrade u kojoj je živio sa porodicom. Iza sebe je ostavio suprugu i dva sina, a njegovo ubistvo do danas nije rasvijetljeno.

Sjećanje na srpskog viteza Srđana Kneževića

U njegovu čast i kao znak sjećanja na njega izgrađen je spomenik u Palama, kao i spomen biste u Trnovu i u Parku velikana u Istočnom Novom Sarajevu. Takođe, po Srđanu Kneževiću se zove i trg u opštini Trnovo, kao i jedna ulica u Palama.

Foto: katera.news

Njegov život i značaj kao komandanta jedinice „Beli vukovi” u redovima Vojske Republike Srpske ostaće trajno upisani u srpsku istoriju. Srđan Knežević posthumno je proglašen srpskim vitezom, a njegovoj porodici je 2023. godine uručeno najviše priznanje – Orden srpskog viteza.

Članovi Udruženja boraca “Beli vukovi” od 1996. godine proslavljaju krsnu slavu Svetog mučenika Trifuna.

Kompleks na Tvrdimićima, njegovom rodnom selu, nosi naziv “Beli vuk”.

  Foto: katera.news