Priredila: Maja Brčkalo

Osmanski izvori potvrđuju prisustvo srpskog stanovništva u 16. i 17. vijeku u BiH i kontinuitet srpskog identiteta, a objavljivanje osmanskih dokumenata, nedavno pronađenih u Staroj srpskoj crkvi u Sarajevu, predstavljaće veliki napredak u srpskoj istoriografiji, izjavila je Srni viši istraživački saradnik Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu Nada Trifković.

Trifkovićeva posebno značajnom smatra osmansku građu koja se čuva u BiH, a među njom i dokumenta pronađena u Staroj srpskoj crkvi u Sarajevu.

- Pronašli smo dosta osmanskih dokumenata u Staroj srpskoj crkvi u Sarajevu. To je jedan od projekata na kojem trenutno radim kako bi te dokumente objavili, jer nisu bili dostupni ni javnosti, ni istraživačima, ni studentima. Njihovo objavljivanje biće veoma značajno - naglašava Trifkovićeva, koja je jedini osmanolog u Republici Srpskoj.

Ona ističe da osmanologija nije samo proučavanje Osmanskog carstva i turske istorije, već važna istraživačka oblast koja pomaže da se rasvijetle i brojne stranice srpske istorije, posebno života srpskog stanovništva u BiH u 16. i 17. vijeku.

- Veoma je bitno naglasiti da to nije isključivo bavljenje turskom istorijom. Osmanska država nalazila se na teritoriji današnjih oko 40 nezavisnih država, pa bavljenje osmanskom istorijom podrazumijeva, između ostalog, i bavljenje srpskom istorijom - objašnjava Trifkovićeva.

Ona otkriva da je upravo potreba da se rasvijetle pojedini periodi srpske istorije bila jedan od razloga zbog kojih se opredijelila za ovu naučnu oblast.

Prema njenim riječima, postojala je praznina u srpskoj istoriji, te nije mogla da shvati šta se dešavalo u 17. vijeku, jer nije bilo dovoljno literature.

Ona priča da je, kada je počela da istražuje, shvatila da je neophodno izučavati osmansku istoriju da bi se razumjela i srpska, a da bi se čitali osmanski izvori, potrebno je poznavati turski, ali i osmanski turski jezik, koji je pisan arapskim pismom.

- Dokumenti na osmanskom jeziku otkrivaju mnogo toga o srpskom stanovništvu u BiH i srpskoj istoriji. Oni potvrđuju prisustvo srpskog stanovništva u 16. i 17. vijeku, kao i kontinuitet srpskog identiteta. To je moguće pokazati samo uz pomoć osmanskih izvora - navodi Trifkovićeva.

Ona kaže da je turski jezik imala priliku da uči kao stipendista turske Vlade, a kasnije je, upisujući master studije osmanske istorije, samostalno počela da izučava i osmanski turski jezik.

- Sve je išlo nekako brzo, ali je bilo i pomalo naporno, međutim, kada se zaljubite u osmanski jezik i osmansku istoriju, onda to nije toliki problem - priča ona.

STOTINE DOKUMENATA ČEKAJU ISTRAŽIVAČE

Kao jedini osmanolog u Republici Srpskoj, ona se, kako kaže, suočava i sa brojnim izazovima.

Trifkovićeva ukazuje da je poprilično usamljena u toj oblasti i ne može uvijek da se osloni na nekoga kada je riječ o literaturi i izvorima, a dodatni problem je što ima veliki broj studija i istraživanja iz 20. vijeka u kojima su mnoge teorije, zaključci i teze pogrešni.

Zbog toga je, ističe ona, potrebno mnoge teme istraživati gotovo od početka, ponovo čitati izvore i provjeravati ranija tumačenja tako da se ponovo moraju čitati izvori koji su, možda, pogrešno pročitani ili protumačeni, u skladu sa tadašnjim političkim opredjeljenjima istraživača.

Ona posebno ukazuje na značaj preciznog čitanja i prevođenja osmanskih izvora, jer jedan termin može bitno promijeniti značenje dokumenta i njegovo istorijsko tumačenje.

- Mi do odgovora možemo doći preko izvora. Veoma je vitno da se termini prevode onako kako su napisani u izvoru. Ako tamo piše `Bosnal`, to se ne može prevesti kao `Bošnjak`. Ako piše `Bošnjak`, onda je `Bošnjak`. `Bosnal` i `Bosnalevi` ne mogu se prevoditi kao `Bošnjak` - naglašava Trifkovićeva.

Zbog toga insistira na korištenju originalne građe, jer se jedino tako, kaže, može doći do pouzdanih istorijskih zaključaka.

PREVOD JE MOST IZMEĐU ARHIVA I JAVNOSTI

Trifkovićeva naglašava da osmanski dokumenti moraju biti sačuvani, proučavani, objavljeni i prevedeni, jer njihov prevod predstavlja vezu između arhivske građe i šire javnosti.

Ona navodi da je prevod tih dokumenata most između arhiva i javnosti.

- Prevod je i usluga drugim istraživačima koji se bave drugim oblastima ili 17. vijekom, a osmanski dokumenti su im nedostupni zbog jezičke barijere. Na taj način pomažemo i istraživačima, i studentima, i široj javnosti - ističe ona.

Mlade koji bi željeli da se posvete osmanologiji poziva da budu strpljivi i spremni na dugogodišnji rad jer živimo u vremenu kada je sve dostupno i sve je brzo, ali sa osmanologijom nije tako.

Trifkovićeva ističe da je potrebno dosta vremena i strpljenja, ali je neprocjenjivo osjetiti bogatstvo koje imate kada poznajete osmanski jezik.

OD ISTANBULA DO BEČA - TRAGANjE ZA IZVORIMA

Njen istraživački rad vodio ju je i van granica BiH. Kao doktorand u Istanbulu dobila je stipendiju austrijske Vlade za šestomjesečni istraživački boravak u Nacionalnoj biblioteci u Beču i Državnom arhivu Austrije.

- Vodila sam se kao doktorand-istraživač Bečkog univerziteta na Orijentalnom institutu. To je bilo sjajno iskustvo i veliko bogatstvo kada je riječ o izvorima. Posebno izdvajam rukopisnu biblioteku Nacionalne biblioteke Austrije, gdje sam imala priliku da istražujem građu značajnu i za srpsku istoriografiju - priča Trifkovićeva.

Za istraživača istorije, kaže ona, nema ljepšeg osjećaja od susreta sa originalnim dokumentom.

- Pravi istoričar je zavisan od arhivske prašine. Taj osjećaj kada su vam na kraju dana ruke prljave od svih tih dokumenata nešto je što samo istoričar može da razumije - naglašava Trifkovićeva.

Njen rad tako postaje više od proučavanja jednog jezika i jedne istorijske epohe, on predstavlja traganje za izvorima koji mogu pomoći da se potpunije i preciznije razumije srpska prošlost.