Povodom obilježavanja 150. godišnjice početka srpsko-turskog rata, danas je u porti manastira Sveti Roman otkriven spomenik Nikolaju Rajevskom čiji je autor akademik Ruske akademije umjetnosti, vajar Ajdin Zejnalov.

Osnova za autorski prikaz pukovnika Nikolaja Rajevskog bila je ilustracija iz nekrologa objavljenog u časopisu „Pčela“, septembra 1876.

U organizaciji Pravoslavne Eparhije niške održana je svečana ceremonija u kojoj su učestvovali visoki ruski i srpski zvaničnici, kao i najpoznatiji ruski crkveni hor Sretenjskog manastira iz Moskve.

Najprije je služena Sveta arhijerejska liturgija u Spomen-hramu Svete Trojice u Gornjem Adrovcu, a zatim je održan pomen postradalim vojskovođama i vojnicima, kao i ceremonija polaganja vijenaca.

Ceremoniji su prisustvovali srpski ministar kulture Nikola Selaković, ambasador Ruske Federacije u Srbiji Aleksandar Bocan Harčenko, savjetnik ruskog predsjednika za kulturu Mihail Švidkoj, direktor Ruskog doma Evgenije Baranov, rusko-srpska društva i veliki broj vjernika. Liturgiji je prisustvovao i dio posade Iljušina.

Pukovnik Nikolaj Rajevski, koji je postao simbol ruskog dobrovoljačkog duha i bratstva srpskog i ruskog naroda, poticao je iz čuvene vojne dinastije, bio je unuk heroja Otadžbinskog rata 1812. godine generala Nikolaja Rajevskog i potomak velikog ruskog naučnika Mihajla Lomonosova.

Tokom srpsko-turskog rata, započetog ljeta 1876. godine, komandovao je desnim krilom srpske vojske, koje je gotovo napola bilo sastavljeno od ruskih kadrovskih oficira-dobrovoljaca. Već u avgustu iste godine pukovnik je poginuo junačkom smrću „za prijatelje svoje“, u jednoj od ključnih bitaka kod sela Gornji Adrovac.

Ukupno je na Balkan došlo između četiri i pet hiljada ruskih dobrovoljaca, od kojih je više od polovine poginulo.

Pogibija Rajevskog postala je jedan od simboličnih gubitaka tog rata. Kasnije, 1902–1903. godine, na mjestu njegove pogibije, sredstvima majke heroja, podignut je Spomen-hram Svete Trojice (po projektu arhitekte Aleksandra Brunija, sa freskama po skicama Viktora Vasnecova), a sam Rajevski, prema mišljenju mnogih stručnjaka, poslužio je kao prototip grofa Vronskog u romanu Lava Tolstoja „Ana Karenjina“.