Budući da nam se bliži kraj godine, pravo je vrijeme za napraviti retrospektivu i analizu trenutnog stanja u nastojanju da se položaj popravi. Ekonomski pokazatelji su na prvom mjestu. Investitori iz inostranstva, kompanije, ali i mediji se često oslanjaju na razne izvore informacija. Jedan od često korištenih jeste indeks ekonomskih sloboda koji objavljuje "Heritidž fondacija".
O indeksu
Indeks ekonomskih sloboda (Index of Economic Freedom), još od 1995. godine, u saradnji sa listom Wall Street Journal, izdaje Fondacija Heritidž (Heritage Foundation). Ovaj indeks, pored još par drugih poznatih, koriste investitori, državni službenici ali i mediji da ocijene kvalitet privrednog ambijenta kao i rezultat ekonomskih politika države. Indeks mjeri nivo vladavine prava (kroz osiguranje vlasničkih prava i nivo korupcije), visinu poreskih opterećenja (kroz nivo javne potrošnje, visinu javnog duga ali i nivoom poreskih stopa), stabilnosti i kupovne moći valute kao i nivo opterećenosti poslovanja preduzeća od strane regulatora, otvorenosti tržišta za trgovinu, investicije i kretanje kapitala. Maksimalan broj bodova koje država može da ostvari je 100 a, shodno nabrojanim kriterijumima i ostvarenom broju bodova, države se rangiraju u sljedeće kategorije: Slobodne (100-80), uglavnom slobodne (79,9-70), umjereno slobodne (69,9-60). uglavnom neslobodne (59,9-50) i repšresivne države (49,9-0) bodova dok osam država koje su, zbog trenutnih situacija, ostaje bez ocjene.
Rangiranja
Potpuno slobodne države, po ovom indeksu, su samo četiri i to: Singapur, Švajcarska, Irska i Tajvan za razliku od prošle godine kada su se u ovoj grupi još našli Novi Zeland, Luksemburg i Estonija. Primijetno je da su, u odnosu na prošlu godinu, skoro sve države nazadovale.
Evropa je i dalje najslobodniji kontinent iako je, Njemačka kao najveća ekonomija Evrope, rangirana tek na 10 mjesto.
Bosna i Hercegovina je ove godine pozicionirana na 63. mjesto čineći ekonomiju manje slobodnu od Kolumbije te neznatno slobodniju od Gvatemale sa ukupnim skorom od 62,93 bodova što je za 0,5 bodova lošiji rezultat u odnosu na prethodnu godinu. Posmatrajući države Evrope, BiH je rangirana na 35. mjesto od ukupno 44 ocijenjene države Evrope. Iako je ostvareni rezultat iznag svjetskog prosjeka, da li to treba da brine?
Na stanje ekonomije je uticalo globalno ekonomsko usporavanje kao i spora tranzicija ka regulatornoj efikasnosti i slobodnom tržištu. Osnovi ekonomske slobode su veoma krhki i neujednačeni širom zemlje a loša zaštita vlasničkih prava i rasprostranjena korupcija obeshrabruju preduzetničke aktivnosti.
Analiza
Nazadovanje je ostvareno u domenu vladavine prava, konkretno imovinskih prava i prava svojine (48,2), efikasnosti pravosuđa (34,3) i vladinog integriteta (33,1), visine poreskog opterećenja (93,2), monetarnih sloboda (81,9) i slobode trgovanja (68). Stagnacija je zabilježena u domenu slobode ulaganja (65) i finansijskih sloboda (60). Napredovanje je ostvareno u pogledu omjera javne potrošnje (46,6), fiskalne održivosti (96,3), slobode preduzetništva (67) i sloboda na tržištu rada (60,6).
Izvor: Heritage Foundation
U poređenju sa državama regiona, BiH je slabije ocijenjena od Slovenije (22), Hrvatske (26), Albanije (27), Sjeverne Makedonije (32) i Srbije (34), dok je bolje ocijenjena od Crne Gore (38) i Kosova (39) pri čemu je rangiranje izvršeno uzimajući u obzir samo države Evropskog kontinenta. Poređenja radi, BiH je lošije rangirana od pojedinih malih ostrvskih država, Sjeverne i Srednje Amerike, Afrike, Jugoistočne Azije i Okeanije pa se valja zapitati, da li može bolje? Odgovor na ovo pitanje je vrlo jednostavan, može i mora!
Ratko Milošević, dipl. ekon.
