Udruženje gardista Prve gardijske motorizovane brigade Glavnog štaba Vojske Republike Srpske /Garda/ u nedjelju, 18. oktobra, organizuje pomen i podsjećanje na sudbonosne događaje za ovu jedinicu, 1. i 29. oktobra 1994. godine, kada je tokom neprijateljskoh ofanziva život izgubilo 24 gardista u borbama za odbranu Bjelašnice, Treskavice i Trnova.

Suorganizatori ovog memorijalnog događaja su opština Trnovo i Boračka organizacija Trnovo.

Dolazak i prijem porodica, gardista, boraca Vojske Republike Srpske i gostiju predviđen je od 11.30 do 12.00 časova, nakon čega će biti služen parastos za poginule pripadnike Prve gardijske motorizovane brigade Glavnog štaba Vojske Republike Srpske i sve poginule borce i civile u odbrani Trnova.

Od 12.20 do 12.40 časova biće položeni vijenci i cvijeće na centralno Spomen-obilježje u Trnovu, a potom je u 13.00 časova u planu zajednički ručak i druženje.

Predsjednik Udruženja gardista Željko Lakić podsjetio je da su u ranim jutarnjim časovima 1. oktobra 1994. godine muslimanske snage počele jaka i neprekidna ofanzivna dejstva na položaje Vojske Republike Srpske na planinama Igman, Bjelašnica i Treskavica.

- Dejstva su počela jakom artiljerijskom podrškom, nakon čega je uslijedio napad pješadijskih neprijateljskih jedinica. Odmah se moglo uočiti da su glavni pravci neprijateljskih dejstava usmjereni na rejone i položaje koje je branila gardijska brigada - rekao je Dakić Srni.

Prema njegovim riječima, počeli su strašni sukobi koji su bili borbe na život i smrt, a gardisti su pružili odsudan otpor uprkos činjenici da ih je napao višestruko brojniji i jači neprijatelj.

Muslimanske snage su neprekidne napade izvodile na pravcima prema rejonima Mlakva, Šljemena, Poljice, Duboke i Debelo brdo.

Dakić je rekao da je, koristeći povoljan položaj terena, pošumljenost i ispresijecanost reljefa, kao i slabiju uvezanost borbene linije sa susjedima, neprijatelj u jutarnjim časovima uspio kroz međuprostore da ubaci dio svojih snaga na plato planine Treskavice.

Time je ugrožen lijevi bok odbrane, posebno odbrana na objektima Mesnice, Ogorjeli kuk i Poljice, dok je artiljerija snažno djelovala iz rejona sela Šabići, a kako je Dakić naveo, neprijatelj je uspio da razbije liniju odbrane prema Mesnicama, usljed čega se 20 gardista na ovom objektu našlo u okruženju.

Odmah je na tu lokaciju upućena grupa od 45 gardista sa zadatkom da deblokira objekat i potisne neprijatelja prema selu Ljuta.

Intenzitet napada tokom cijelog dana nije se smanjivao, a zbog nepovoljnog taktičkog položaja, gardisti su se povukli sa položaja na rejonima Mesnice, Poljice, Mlakva i Šljemena.

Dakić je rekao da je u popodnevnim časovima počela da stiže pomoć iz drugih jedinica Vojske Republike Srpske.

Stiglo je 130 boraca iz 11. Hercegovačke lake pješadijske brigade koji su upućeni na pravac sela Dujmovići-Pandurica s ciljem obezbjeđenja dejstava.

Jedinica MUP-a Republike Srpske od 50 policajaca upućena je u rejon Borikovac radi ojačanja položaja, a prema Dakićevim riječima, u opštini Kalinovik sprovođena je opšta i potpuna mobilizacija.

- Uprkos svim nedaćama, kao što su dejstva ubačenih diverzantskih grupa u dubinu obrane, pokidane veze i sadejstva, gubitak određenih dominantnih upornih tačaka odbrane, gardisti su pružali otpor i odsudno branili srpsku zemlju, jer su bili svjesni namjera neprijatelja da osvoji Trnovo i presiječe komunikaciju na prevoju Rogoj - naglasio je Dakić za Srnu.

On je dodao da su gardisti bili svjesni posljedica po Republiku Srpsku u slučaju uspjeha neprijatelja u njihovim namjerama.

Dakić je istakao da su na nekim pravcima pokušani i protivnapadi i da su u jednom od takvih srpski vojnici uspjeli da ovladaju najvećim vrhom planine Treskavice, Đokinim tornjem, što je bitno uticalo na tok daljih dejstava i pružanje otpora.

Na vječnoj straži na obroncima planina Bjelašnice i Treskavice, braneći Republiku Srpsku i svoj narod poginulo je 15 gardista.

To su Dimitrija Arežina iz Mrkonjić Grada, Dragoljub Arsić iz Drvara, Željko Bjelaković iz Šekovića, Goran Ćorić iz Grahova, Jovica Dobrinjac iz Gradiške, Vladislav Gavrilović iz Bijeljine, Tomo Jelić iz Rudog, Igor Jerković iz Mrkonjić Grada, Mirko Kostić iz Šekovića, Dragoljub Milosavljević iz Višegrada, Dragan Nedinić iz Dervente, Bojan Nježić iz Laktaša, podoficir vodnik Goran Stančić iz Čelinca, Saša Stanojević iz Doboja i Boris Trifković iz Broda.

Tada je ranjeno 39 gardista.

Pretpostavke o neprijateljskoj ofanzivi širih razmjera su se obistinile i 29. oktobra 1994. godine.

U ranim jutarnjim časovima, uz veoma snažnu artiljerijsku podršku, muslimanske snage su izvele veoma jak napad duž cijele linije odbrane na sve položaje koje je branila gardijska brigada u pravcu Bjelašnice.

Napad neprijatelja bio je dobro isplaniran i organizovan, što potvrđuje i činjenica da je u dubinu srpske teritorije ubacio i nekoliko izviđačko-diverzantskih grupa.

Jedna od tih grupa je postavila zasjedu i otvorila vatru na vozilo u rejonu sela Turovi koje je povezlo ispomoć na ugrožene pravce. U razmjeni vatre ranjena su trojica gardista.

Međutim i tada, kao i nebrojeno puta ranije, gardisti su pokazali hrabrost i viteštvo.

Borbe su vođene tokom cijelog dana i u popodnevnim časovima napad je odbijen i slomljen, a muslimanski napadači su se povukli na početne položaje.

Nažalost, i ovaj napad nije prošao bez žrtava i u herojskim borbama poginulo je osam gardista.

Na vječnoj straži ostali su gardisti Jovo Bašić i Radomir Ćurtović iz Trebinja, Rade Elez, Vitomir Regoje i Slavko Pržulj iz Kalinovika, Simo Novičić iz Osmaka, Miroljub Radikić iz Lopara i Draženko Šopalović iz Kneževa.

Naredbom komandanta Glavnog štaba Vojske Republike Srpske generala Ratka Mladića formirana je Prva gardijska motorizovana brigada.

Brigadi je određena višestruka namjena: da reprezentuje Republiku Srpsku i Vojsku Republike Srpske, da obezbjeđuje Vrhovnu komandu Republike i Glavni štab Vojske Republike Srpske i da Vrhovna komanda Srpske njome može neposredno intervenisati na ugroženim pravcima, objektima i rejonima.

Osnovna zamisao bila je da Prva gardijska motorizovana brigada bude brigada elitnog sastava dobrovoljno popunjena ljudstvom iz svih krajeva.

Prva gardijska motorizovana brigada Glavnog štaba Vojske Srpske osnovana je i svečano postrojena 19. januara 1993. godine, na Bogojavljenje, a nakon probijanja koridora i osvajanja Trnova u julu 1993. godine dislocirana je u Kalinovik i odatle je nastavila ratni put u još većem zamahu.

U avgustu 1993. godine pristigla je prva generacija mladih gardista, a u julu 1994. godine gardistima se priključila Kalinovačka laka pješadijska brigada.

O ratnom putu Prve gardijske motorizovane brigade Glavnog štaba Vojske Republike Srpske snimljen je dokumentarni film "Sinovi Srpske".

Kroz Prvu gardijsku motorizovanu brigadu prošlo je oko 7.100 gardista, a njih 240 ugradilo je život u temelje Republike Srpske.

Film je obuhvatio sva dešavanja od osnivanja brigade, te sva ratišta gdje je učestvovala ova brigada, od platoa Treskavice i Bjelašnice, olovskog i bihaćkog ratišta, kao i ostala područja na kojima su bili gardisti, a ideja o njegovom snimanju potekla je od Predsjedništva Udruženja.