Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Nastalo je iz vremena velikih istorijskih lomova, stradanja i borbe srpskog naroda da sačuva svoje ognjište, identitet i pravo na opstanak na ovim prostorima.

Na temeljima žrtve, istrajnosti i zajedništva izraslo je Istočno Sarajevo kao svjedočanstvo jednog vremena i naroda koji je, uprkos stradanju, ostao na svojoj zemlji.

Istoriju ovog prostora ispisali su važni događaji, ratni putevi, formiranje brigada i jedinica, ali i lične priče ljudi koji su nosili teret vremena u kojem su živjeli. Svaka ulica, spomen-obilježje i mjesto u Istočnom Sarajevu čuva dio tog kolektivnog pamćenja.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu značajnim istorijskim događajima, ratnim brigadama, stradanju i mjestima koja su obilježila nastanak i razvoj Istočnog Sarajeva.

9. januar – dan kada je nastala Republika Srpska

Republika Srpska nastala je 9. januara 1992. godine u Sarajevu, kada je tadašnja Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini usvojila Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda BiH.

Republika je proglašena na područjima srpskih autonomnih regija, oblasti i drugih srpskih etničkih cjelina u BiH, uključujući i krajeve u kojima je srpski narod nakon stradanja i genocida u Drugom svjetskom ratu ostao u manjini.

Tada proglašena Republika bila je koncipirana kao federalna jedinica u sastavu tadašnje Jugoslavije. Do formiranja novih institucija, funkciju državnih organa obavljali su Skupština srpskog naroda u BiH i Ministarski savjet, dok je sjedište Republike bilo u Sarajevu.

Donošenjem Ustava 28. februara 1992. godine naziv Republika srpskog naroda u BiH zamijenjen sa Srpska Republika BiH. Nekoliko mjeseci kasnije, 12. avgusta, ustavnim amandmanima naziv je promijenjen u Srpska Republika. Taj naziv septembra 1992. godine zamijenjen je sadašnjim - Republika Srpska.

Opštim okvirnim sporazumom za mir u BiH, potpisanim 21. novembra 1995. godine u Dejtonu, Republika Srpska je i međunarodno priznata kao jedan od dva konstitutivna entiteta u BiH.

U znak sjećanja na 9. januar 1992. godine ustanovljen je Dan Republike Srpske, koji se obilježava kao jedan od republičkih praznika. Uz Dan Republike vezuje se i krsna slava Republike Srpske – Sveti arhiđakon Stefan. Praznik je prvi put definisan Zakonom o slavama i svetkovinama 1992. godine, a potom i Zakonom o praznicima Republike Srpske iz 2007. godine.

Zbog čestih osporavanja naziva Republika Srpska iz političkih krugova u Sarajevu, Narodna skupština Republike Srpske usvojila je 2008. godine Zakon o zaštiti naziva Republika Srpska.

Ustavni sud BiH je 2015. i 2019. godine proglasio 9. januar neustavnim, uz obrazloženje da diskriminiše druga dva konstitutivna naroda jer se obilježava na pravoslavni vjerski praznik. Republika Srpska odbacila je takve odluke.

Nakon referenduma održanog 2016. godine, na kojem su se građani Republike Srpske većinski izjasnili za obilježavanje 9. januara kao Dana Republike, Narodna skupština Republike Srpske ponovo je usvojila Zakon o Danu Republike Srpske i potvrdila ovaj datum kao republički praznik.

Tokom obilježavanja Dana Republike ne rade republički organi, lokalne uprave, ustanove i većina preduzeća, dok Vlada Republike Srpske i jedinice lokalne samouprave određuju koje službe su dužne da rade i u kom obimu.

Kao najvažniji svjetovni praznik Republike Srpske, 9. januar se svake godine obilježava svečano.

Simbol sjećanja i tradicije

U Istočnoj Ilidži jedna od ulica nosi naziv „9. januar“, kao podsjetnik na datum koji se obilježava kao Dan Republike Srpske. Ulice sa istim nazivom postoje i u Sokocu i Istočnom Novom Sarajevu.

Svečani defile povodom Dana Republike Srpske održan je i u Istočnom Sarajevu 2022. i 2023. godine, u okviru centralnih obilježavanja ovog praznika.

Foto: katera.news/Arhiva