Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Istočno Sarajevo izraslo je iz sudbina ljudi koji su, krenuvši u neizvjesnost i bespovrat, na praznom prostoru podizali grad koji je dublji od kamena od kojeg je sazidan.

I zato ovaj grad nisu najprije činile zgrade, nego imena. Ljudi koji su živjeli skromno, u tišini stvarali, učili druge i tiho vjerovali da svaki njihov trud ima smisla, čak i onda kada ga niko ne čuje i ne vidi.

Danas njihova imena nose ulice koje pričaju o čovjeku, djelima, vremenu i vrijednostima koje su nadživjele i njega i vrijeme u kojem je živio.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu znamenitim ličnostima čija imena žive na kartama Istočnog Sarajeva. Svakim novim tekstom vraćamo im život i podsjećamo na vrijednosti koje su nosili i čuvamo od zaborava ono što je dio našeg zajedničkog nasljeđa.

Akademik Petar Mandić – utemeljivač savremene pedagogije 

Istoriju srpske pedagoške nauke u drugoj polovini dvadesetog vijeka nemoguće je pisati bez akademika prof. dr Petra Mandića.

Rođen je 1928. godine u Vlahovlju kod Kalinovika, u Hercegovini, kraju koji je iznjedrio brojne prosvjetne radnike i intelektualce. Osnovnu školu završio je u Kalinoviku, nižu gimnaziju u Foči, a Učiteljsku školu u Sarajevu. Već u najranijim godinama pokazao je izuzetno interesovanje za prosvjetu i vaspitanje, što ga je odvelo na studije pedagogije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gdje je diplomirao 1958. godine.

Samo tri godine kasnije, 1961. godine, na istom fakultetu odbranio je doktorsku disertaciju „Moralni samonadzor kao problem moralnog vaspitanja školske mladeži“, koja je označila početak njegovog višedecenijskog naučnog bavljenja moralnim vaspitanjem. Istražujući kako se kod mladih razvijaju moralne vrijednosti, odgovornost i samokontrola, postavio je temelje brojnim kasnijim istraživanjima iz oblasti pedagogije.

U želji da svoja znanja proširi i upozna savremene evropske tokove u obrazovanju, akademik Mandić boravio je na specijalizaciji u Velikoj Britaniji od 1962. do 1963. godine. To iskustvo značajno je uticalo na njegov kasniji naučni rad, posebno u oblasti modernizacije nastave, primjene novih metoda učenja i razvoja inovativnih pedagoških pristupa.

Svoju profesionalnu karijeru započeo je 1958. godine na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, na Odsjeku za pedagogiju i psihologiju. Tokom skoro četiri decenije rada prošao je sva univerzitetska zvanja – od asistenta, preko docenta i vanrednog profesora, do redovnog profesora. Predavao je predmete Pedagogija i Metodologija pedagogije, a svojim predavanjima i naučnim radom formirao je generacije pedagoga, psihologa, nastavnika i univerzitetskih profesora.

Pored nastavnog rada, obavljao je odgovorne funkcije šefa Odsjeka za pedagogiju i psihologiju i dekana Filozofskog fakulteta u Sarajevu, doprinoseći razvoju visokog obrazovanja i naučnoistraživačkog rada.

Njegov ugled odavno je prevazišao granice tadašnje Jugoslavije. Kao priznati naučnik bio je gostujući profesor na univerzitetima u Sjedinjenim Američkim Državama, Velikoj Britaniji, Njemačkoj, Čehoslovačkoj i Sovjetskom Savezu. Predavao je i na institutima za pedagogiju u Londonu, Pragu, Kijevu i Rostoku, predstavljajući dostignuća domaće pedagoške škole i istovremeno donoseći najnovija evropska iskustva u nastavni proces.

Naučni rad koji je obilježio jednu epohu

Naučni opus akademika Mandića svrstava ga među najplodnije pedagoge svoga vremena. Objavio je 31 knjigu, 236 naučnih i stručnih radova, kao i više desetina prikaza, recenzija i predgovora. Njegovi radovi prevedeni su na engleski, njemački, ruski, češki, slovački, slovenački, grčki i albanski jezik, što svjedoči o njihovom međunarodnom značaju.

Oblast njegovog naučnog interesovanja bila je izuzetno široka. Pisao je o opštoj i komparativnoj pedagogiji, didaktici, školskoj pedagogiji, metodologiji pedagogije, pedagoškoj psihologiji, andragogiji, informatičkoj pedagogiji, profesionalnoj orijentaciji, saradnji porodice i škole, savjetodavnom vaspitnom radu i visokom obrazovanju.

Ipak, najznačajniji dio svog naučnog rada posvetio je moralnom vaspitanju. Istraživao je kako se kod mladih razvijaju moralne vrijednosti, na koji način škola oblikuje ličnost učenika, kako se razvija odgovornost, samostalnost i sloboda ličnosti, ali i koji faktori dovode do humanizacije ili dehumanizacije međuljudskih odnosa.

Posebnu pažnju posvećivao je i inovacijama u nastavi. Smatrao je da škola mora neprestano da se mijenja i prilagođava vremenu, te da nastavni proces treba da podstiče stvaralaštvo, kritičko mišljenje i aktivnu ulogu učenika. Njegove knjige „Inovacije u nastavi“, „Programiranje škole“ i „Vrednovanje rada škole“ godinama su predstavljale osnovnu literaturu za nastavnike i pedagoge.

Jedna od oblasti po kojoj je akademik Mandić bio prepoznatljiv jeste seksualno vaspitanje. U vremenu kada je ta tema u društvu uglavnom bila tabu, on joj je pristupio naučno, odgovorno i interdisciplinarno. Povezujući pedagogiju, psihologiju, medicinu i sociologiju, ukazivao je na značaj pravilnog informisanja mladih, odgovornog roditeljstva, kvalitetnih porodičnih odnosa i zdravog razvoja ličnosti.

Njegove knjige i studije iz ove oblasti predstavljale su pionirski doprinos pedagoškoj nauci i doprinijele su razbijanju brojnih predrasuda koje su decenijama pratile ovu temu.

Pored nastave i naučnog rada, akademik Mandić bio je izuzetno aktivan u organizaciji naučnog i prosvjetnog života. Obavljao je funkcije predsjednika Saveza pedagoških društava Jugoslavije, predsjednika Društva pedagoga Bosne i Hercegovine i predsjednika Pedagoškog savjeta BiH. Kao predstavnik Jugoslavije učestvovao je u radu Komiteta za obrazovanje OECD-a u Parizu.

Bio je glavni i odgovorni urednik naučnih časopisa „Naša škola“ i „Pedagogija“, a kao mentor rukovodio je izradom 27 magistarskih radova i 20 doktorskih disertacija, ostavljajući dubok trag u razvoju novih generacija naučnika.

Za dopisnog člana Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine izabran je 1981. godine, a za redovnog člana 1990. godine.

Osnivanjem Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske 1996. godine izabran je za njenog prvog predsjednika. Na toj funkciji ostao je do smrti, posvećeno radeći na izgradnji najviše naučne ustanove Republike Srpske. Zalagao se za razvoj naučnog rada, očuvanje nacionalne kulture, jačanje univerziteta i međunarodnu saradnju naučnih institucija. Godine 1998. postao je i član Međunarodne akademije nauka u Moskvi.

Poseban doprinos Univerzitetu u Istočnom Sarajevu

Nakon obnove rada Filozofskog fakulteta u Istočnom Sarajevu 1994. godine, akademik Petar Mandić bio je jedan od profesora koji su dali presudan doprinos uspostavljanju Odsjeka za pedagogiju i psihologiju. Zajedno sa profesorima Gojkom Babićem i Ratkom Dunđerovićem postavio je temelje nastavnog i naučnog rada obnovljenog fakulteta.

Kao redovni profesor izvodio je nastavu iz predmeta Pedagogija 1, Pedagogija 2 i Vaspitanje i savjetodavni rad (1994/1995. do 1996/2007), prenoseći svoje bogato iskustvo prvim generacijama studenata Univerziteta u Istočnom Sarajevu. Njegov rad predstavlja jedan od najvažnijih temelja na kojima je kasnije izgrađen savremeni Studijski program pedagogije.

Trajno nasljeđe

Akademik Petar Mandić preminuo je 26. juna 1999. godine, ostavivši iza sebe bogato naučno djelo, brojne učenike i institucije koje i danas baštine njegovo nasljeđe. 

I danas, više od četvrt vijeka nakon njegove smrti, akademik Petar Mandić ostaje jedno od najznačajnijih imena srpske pedagogije, utemeljivač savremene pedagoške misli i jedan od najzaslužnijih profesora u istoriji Filozofskog fakulteta i Univerziteta u Istočnom Sarajevu.

Sjećanje na akademika Petra Mandića čuva i Istočna Ilidža

U Istočnoj Ilidži jedna ulica nosi ime akademika Petra Mandića, kao trajno podsjećanje na njegov izuzetan doprinos nauci i obrazovanju.