Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Istočno Sarajevo izraslo je iz sudbina ljudi koji su, krenuvši u neizvjesnost i bespovrat, na praznom prostoru podizali grad koji je dublji od kamena od kojeg je sazidan.

I zato ovaj grad nisu najprije činile zgrade, nego imena. Ljudi koji su živjeli skromno, u tišini stvarali, učili druge i tiho vjerovali da svaki njihov trud ima smisla, čak i onda kada ga niko ne čuje i ne vidi.

Danas njihova imena nose ulice koje pričaju o čovjeku, djelima, vremenu i vrijednostima koje su nadživjele i njega i vrijeme u kojem je živio.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu znamenitim ličnostima čija imena žive na kartama Istočnog Sarajeva. Svakim novim tekstom vraćamo im život i podsjećamo na vrijednosti koje su nosili i čuvamo od zaborava ono što je dio našeg zajedničkog nasljeđa.

Stjepan Lučić – Paljanin koji je ostavio dubok trag u razvoju svoga kraja

Stjepan Lučić rođen je 1902. godine na Palama, u zaseoku Bare, u imućnoj porodici Jova i Milke Lučić. Porodica Lučić, godinama je živjela od šumskog rada, a Stjepan se nakon završene škole uključio u porodični posao - proizvodnju rezane građe u porodičnoj pilani.

Zahvaljujući uspješnom poslovanju, ubrzo je postao jedan od najbogatijih privrednika predratnog paljanskog sreza.

Nakon Prvog svjetskog rata, porodica Lučić je došla u posjed najljepšeg hotela na Palama, hotela „Grand“, a kasnije su otvorili i svratište „Jahorina“, koje postaje popularno među turistima. Svratište će postati temelj razvoja Jahorine kao planinskog centra. Stjepan je, pored ugostiteljstva, učestvovao i u radu pilane, postepeno preuzimajući vođenje porodičnih poslova.

Društveni život i djelovanje tokom Drugog svjetskog rata

Stjepan je bio aktivan član Sokolskog društva Pale, gdje je vremenom postao vođa čete.

Za predsjednika opštine Pale izabran je 1933. godine, postajući prvi rodom Paljanin na toj funkciji. Tokom mandata vodio je brojne projekte razvoja, a za svoj rad odlikovan je Ordenom Svetog Save V reda, jednim od najznačajnijih priznanja za zasluge u lokalnoj upravi.

Na toj funkciji zatekao ga je i početak Drugog svjetskog rata.

Nakon njemačke okupacije Jugoslavije 1941. godine, Stjepan je izmjestio administraciju opštine Pale u selo Luke na Trebeviću i postao komandant Bistričke čete Jugoslovenske vojske u otadžbini (JVuO). Njegove jedinice učestvovale su u odbrani lokalnog stanovništva i borbenim akcijama protiv NDH.

Crkva Svetog proroka Ilije

U selu Luke je tokom rata, 1943. godine, podignuta i Crkva Svetog proroka Ilije, koja je predstavljala važno duhovno mjesto za stanovništvo tog kraja. Međutim, nakon rata, 1956. godine, hram je srušen po naredbi tadašnjih vlasti, uz obrazloženje da se narod okuplja oko, kako su oni tvrdili, „četničke tvorevine“.

Na istoj lokaciji 1993. godine počela je gradnja nove crkve brvnare, koju je u avgustu 1996. godine osveštao mitropolit Nikolaj. Ova crkva i danas čuva uspomenu na Stjepana Lučića i borce tog vremena.

Foto: srna.rs

Na zahtjev Inicijativnog odbora mjesne zajednice na Lukama na Trebeviću na Preobraženje 2023. godine podignuto je spomen-obilježje u znak sjećanja na svirepo ubijeno stanovništvo tog kraja i pokušaj zatiranja srpskog življa na ovim prostorima u toku Drugog svjetskog rata.

Samo u jednom danu, na Krstovdan 1942. godine, ustaše su u Knjegincu ubile porodicu Dragaš, šestoro djece i oca, a zatim su na veliki pravoslavni praznik Bogojavljenje u selu Radonjići na svirep način usmrtile porodicu Ćosić. Masovna ubistva na Trebeviću su nastavljena tokom cijelog rata, te je početkom 1945. godine u kući Pandurevića u Pavlovcu, u jednom danu, ubijeno više od 30 ljudi, među kojima su bila i djeca. U tom periodu ukupno je stradalo 112 civila.

Braneći srpski živalj trebevićkog kraja, svoj život su dali i pripadnici Trebevićkog odreda Jugoslovenske vojske u otadžbini kojom je komandovao Stjepan Lučić, kao i ustanici protiv okupatora i ustaškog terora i borci NOR-a. Komunističke vlasti su 1953. godine srušile crkvu na Lukama, a Stjepan Lučić i jedan broj njegovih boraca ubijeni su u odmazdama.

Foto: srna.rs

Na postamentu spomenika su uklesana imena žrtava ustaškog terora trebevićkog kraja u periodu 1941-1945. godine, poginulih boraca pripadnicima Trebevićkog odreda Jugoslovenske vojske u otadžbini pod komandom Stjepana Lučića, kao i poginulim ustanicima i borcima NOR-a i poginulim borcima Odbrambeno-otadžbinskog rata od 1992. do 1995. godine.

Tragičan kraj

Sudbina Stjepana Lučića nakon završetka Drugog svjetskog rata dugo je ostala obavijena velom tajne.

Nakon rata Lučić se, zajedno sa manjom grupom saboraca, skrivao sve do kraja 1946. godine, a najčešće su boravili na prostoru između Pala i Jahorine, kao i na području Sarajevo–Trnovo i Podgrab–Kasnidol. Prema kazivanjima mještana, u skrivanju im je pomagao narod tog kraja.

Krajem 1946. godine njihova grupa je otkrivena na lokalitetu Gnjile Bare, u kotlini ispod današnjeg hotela „Vučko“ na Jahorini. U akciji tadašnje Udbe likvidirani su Stjepan Lučić i njegovi saborci. Njihova tijela su, prema dostupnim podacima, sahranjena na nepoznatoj lokaciji, pa se ni danas ne zna gdje se nalaze njihove grobnice.

Ime upisano u istoriju Pala

Iako su decenije prošle od tih događaja, ime Stjepana Lučića nije zaboravljeno. Danas u Palama jedna ulica nosi njegovo ime, a njegova priča živi u dokumentima, porodičnom predanju i sjećanjima stanovnika ovog kraja, kao simbol časti, hrabrosti i privrženosti zavičaju.