Na međunarodnom tržištu antikviteta pojavio se još jedan rijedak primjer srpske srednjovjekovne umjetnosti – raskošni srebrni, pozlaćeni pojas iz druge polovine 14. vijeka (oko 1350–1400), ponuđen na prodaju putem galerije Les Enluminures po cijeni od 35.000 dolara.

Pojas ukupne dužine 126 centimetara, širine 4,3 centimetara i težine 210 grama sastoji se od 19 pojedinačnih okova od livenog, kovanog, ukrašen finom reljefnom obradom i od pozlaćenog srebra, pričvršćenih za kasniju podlogu od crvenog somota. Sedamnaest elemenata oblikovano je u vidu izduženih vertikalnih pločica sa centralnim ispupčenim čvorom, dok su im krajevi stilizovani u formi suprotno postavljenih ljiljana. Svaki okov perforiran je na vrhu i dnu radi pričvršćivanja za tekstilnu osnovu.

Na krajevima pojasa nalaze se dvije veće livene ploče. Na jednoj je kopča sa lučno savijenim okvirom i zupčastom prečkom o koju naliježe jezičak. U njenom središtu prikazane su dvije fantastične zvjeri – simurzi (senmurvi) – mitološko biće iranskog porijekla sa tijelom ptice i elementima lava i psa, u pseudoheraldičkom, propetom stavu, okrenuti jedan prema drugom, sa stilizovanim ljiljanom između njih. Suprotni kraj ukrašen je figurom grifona u profilu iznad razgranatog biljnog ornamenta (rinceaux), dok ivice obje ploče prate uzdignute okvirne linije.

Porijeklo pojasa

Galerija navodi da pojas pripada užem korpusu luksuznih predmeta od plemenitih metala koji se dovode u vezu sa prostorom Srpskog carstva, naročito područjem između Dubrovnika i jadranske obale, u drugoj polovini 14. vijeka. U tom periodu Srbija doživljava teritorijalnu i ekonomsku ekspanziju, naročito tokom vladavine kralja Stefan Uroš II Milutin i cara Stefan Uroš IV Dušan, kada država izlazi na Egejsko more. Do početka 15. vIJeka pod srpskom kontrolom nalazili su se najznačajniji rudnici srebra na Balkanu, što je privlačilo zlatare iz Njemačke i Italije u razvijene trgovačke i urbane centre. U takvom okruženju nastajali su raskošni liturgijski i profani predmeti namijenjeni lokalnim dvorovima, ali i izvozu.

Stilske paralele ukazuju na srodnost sa srebrnim, pozlaćenim posudama iz Stobija, danas u Sjevernoj Makedoniji, pronađenim zajedno sa novcem iz vremena kralja Vukašin Mrnjavčević, što omogućava preciznije datovanje ove grupe predmeta u treću četvrtinu 14. vijeka. Predstave simurga svjedoče o snažnim vizantijskim i istočnim uticajima, ali i o širokoj kulturnoj povezanosti srednjovjekovne Evrope.

Pojasevi ovog tipa često su prikazivani na portretima na freskama, no sačuvani primjerci izuzetno su rijetki. Nosili su se preko duge gornje haljine (houppelande), a metalni okovi su u 14. vijeku prema sačuvanim zlatar­skim računima montirani na crvenu svilu, uz zabranu upotrebe neplemenitih metala. Kao simbol statusa i prestiža, mogli su biti dio svadbenog ruha ili darova u okviru dvorskih i ljubavnih saveza.

Prema dostupnim podacima, pojas je početkom 1990-ih dospio u privatnu kolekciju u Eseksu u Engleskoj. Nije sasvim jasno da li je u međuvremenu prodat, ali ostaje činjenica da je jedan od najreprezentativnijih sačuvanih primjeraka srpske srednjovjekovne zlatarske umjetnosti ponuđen na inostranom tržištu, umjesto da se nalazi u okviru nacionalnih muzejskih zbirki.