Srpska pravoslavna crkva danas proslavlja Svetog velikomučenika Prokopija, jednog od poštovanijih ranohrišćanskih mučenika, čije ime sa posebnim poštovanjem čuva i srpski narod.

Sveti Prokopije rođen je u Jerusalimu krajem III vijeka. Na rođenju je dobio ime Neanije. Otac mu je bio hrišćanin, dok je majka bila neznaboškinja. Kao mlad i sposoban vojnik stekao je naklonost cara Dioklecijana, koji ga je primio na svoj dvor i povjerio mu visoku vojnu službu.

Prema hrišćanskom predanju, tokom jednog vojnog pohoda Neaniju se javio Hristos u znaku blistavog krsta na nebu. Taj događaj potpuno je promijenio njegov život. Primio je sveto krštenje i dobio ime Prokopije, a zatim je javno ispovijedio hrišćansku vjeru, iako je znao da ga zbog toga čekaju mučenje i smrt. Zbog nepokolebljive vjere postradao je kao mučenik početkom IV vijeka i Crkva ga slavi kao velikomučenika.

Kult Svetog Prokopija duboko je ukorijenjen u srpskoj tradiciji. U Nišu je još u prednemanjićkom periodu postojao manastir posvećen ovom svetitelju, u kojem se čuvala njegova sveta ruka. Nakon osmanskog osvajanja Niša, ova svetinja je prenesena u Prokuplje, grad koji je upravo po Svetom Prokopiju dobio svoje ime.

U narodnom predanju Sveti Prokopije smatra se zaštitnikom djece, rudara i onih koji se bave teškim poslovima. U pojedinim krajevima Srbije i Republike Srpske vjeruje se da ovaj svetitelj blagosilja mladence, pa se njegov praznik smatra povoljnim za sklapanje braka. Istovremeno, narodni običaji nalažu da se na ovaj dan izbjegavaju teški fizički poslovi, posebno kopanje zemlje, a nekada se nije ni kupalo, iz poštovanja prema prazniku.

Iako Sveti velikomučenik Prokopije nije obilježen crvenim slovom u crkvenom kalendaru, njegov praznik zauzima značajno mjesto u narodnoj tradiciji. Brojni običaji, vjerovanja i hramovi posvećeni ovom svetitelju svjedoče o dubokom poštovanju koje mu srpski narod ukazuje već vijekovima.