Kapela vidovdanskih heroja u Sarajevu je, prema istorijskim podacima, jedinstvena i po tome što je, uz kamen, izgrađena i od monumentalnih nadgrobnih ploča i kamenih krstova sa uništenog hrišćanskog pravoslavnog groblja Donja Hiseta na Carini-Vrbanji, što je tadašnji naziv sadašnjeg Trga BiH, gdje se nalaze zgrade Parlamentarne skupštine BiH i Savjeta ministara.

Kapela je podignuta po projektu Aleksandra Deroka. Na ploči ugrađenoj u kapelu na kojoj se nalazi natpis "Vidovdanski heroji" sa njihovim imenima, stoje i Njegoševi stihovi simbolični za ideološko-slobodarsku orjentaciju cijelog vidovdanskog kulta srpstva: "Blago tome ko dovijeka živi, imao se rašta i roditi".

Kapela se i danas nalazi u Sarajevu. U zajedničkoj grobnici sahranjeni su: Gavrilo Princip, Bogdan Žerajić, Vladimir Gaćinović, Nedeljko Čabrinović, Danilo Ilić, Veljko Čubrilović, Neđo Kerović, Mitar Kerović, Miško Jovanović, Jakov Milović, Trifko Grabež i Marko Perin.

NAJSTARIJE SARAJEVSKO GROBLjE JE HRIŠĆANSKO

Publicista Dragan Mijović revnosno istražuje i dokumentuje podatke o imovini Srpske pravoslavne crkve /SPC/ i Srba u Sarajevu kako se ne bi zauvijek izbrisale činjenice o tome šta je čija imovina u gradu na Miljacki.

Mijović za Srnu kaže da je malo poznato da je najstarije sarajevsko groblje bilo hrišćansko groblje pod upravom Srpsko-pravoslavne crkvene opštine sarajevske.

- Ono se nalazilo upravo na prostoru gdje su danas zgrade zajedničkih organa BiH, parlamenta i Savjeta ministara, sa pripadajućim trgom. Prema nekim arheološkim nalazima, groblje je zakopano vijekovima prije dolaska Osmanlija na naše prostore. Na tom lokalitetu nađeni su i ostaci rimskih građevina u vidu fragmenata mozaika i drugih artefakata - naveo je Mijović.

On precizira da se groblje nalazilo u sadašnjem gradskom kvartu Marijin Dvor, na mjestu zvanom Carina, jednoj od tačaka gdje su se u grad ulivale glavne saobraćajnice kao što su još bili Hambina carina, Višegradska kapija i Alifakovac.

Mijović dodaje da se na tim mjestima plaćala taksa za uvoz robe u grad.

- Iz tog razloga groblje o kojem je riječ najduže je nosilo ime Staro groblje na Carini, ali je u raznim razdobljima nazivano i drugačije. Od kako na tom prostoru vijekovima bitišu pravoslavni hrišćani tu su se i sahranjivali. Drugog groblja nije bilo - priča Mijović.

Mijović navodi da su Turci, po dolasku na ove prostore, bilježili kaurska naselja - Brodac, Atik-varoš /Stari grad/, Eski-trgovište - /Staro Torkovište /trgovište/ i druga manja naselja iz kojih se razvio grad Sarajevo kada je po osmanskoj okupaciji Isa-beg Isaković tu sagradio svoj saraj /dvor/.

- On je u popisu svojih vakufa /zadužbina/ februara 1462. upisao jednu parcelu koja je sa zapadne strane graničila sa nevjerničkim /kaurskm/ grobljem kod Kneževe njive. Njiva je zajedno sa kućom pripadala knezu Bogčinu, koji je bio sin kneza Šćepka /Štipka/, čiji se grobni stećak-šljemenjak sa uklesan ćiriličnim natpisom, nalazi u pravoslavnom groblju u Donjem Kotorcu - precizira Mijović.

Mijović pojašnjava da se iz tih razloga nekad u starim spisima groblje naziva i Bogčinovo, a ponegdje i Crkvina.

PARCELA OD 19 DUNUMA

- U kasnijim turskim tefterima grobljanska parcela se pominje kao Vasiljeva bašča. Po predanju, rečeni Vasilj je tu svoju bašču - zemljište, poklonio Srpskoj crkvenoj opštini da bi se proširilo groblje, uz zavještanje da se tu sagradi crkva i škola. Ukupna površina parcele imala je skoro 19 dunuma /18.743 metra kvadratna/. Na sjevernoj strani nalazila se i grobljanska kapela sa površinom od 60 metara kvadratnih - istakao je Mijović.

U vezi sa potrebom proširivanja groblja, kaže Mijović, treba podsjetiti da je Sarajevo u osmanskom periodu bilo veoma "kužno mjesto", podložno epidemijama poput kuge i kolere.

- Tada bi `na Carini` preko noći nicalo na stotine svježih humki. Pominjala se izreka za nekog ko se dugo bavi na nekom mjestu `ne izbiva ko kuga iz Sarajeva`. Pamti se i jedna kletva kada bi se nekom u ljutnji kazivalo: `Dabogda ponovio groblje na Carini` - napomenuo je Mijović.

Piše: Željka Domazet