Publicista Dragan Mijović za Srnu ističe da je porodica Prnjatović, starinom iz derventskog kraja, bila među najvećim legatorima i dobrotvorima SPKD "Prosvjeta", te da je Stevo pokrenuo akciju i animirao svoje prijatelje kao darodavce da se za prozore sarajevske Saborne crkve, nabave predivni skupi vitraži sa likovima pravoslavnih svetitelja.

On navodi da je na sjednici Crkveno-opštinskog odbora 22. oktobra 1939. godine podnesen izvještaj o završetku osnovnih građevinskih radova na kapeli.

- Nju je za sto dana izgradilo preduzeća `Progres`, po cijeni velikih 175.000 dinara, no ukupni trošak će se približiti iznosu od cijelih 200.000 dinara, s obzirom na neke dodatne radove - rekao je on.

Potom je Prnjatović, koji je i rukovodio svim poslovima u vezi sa ekshumacijom groblja na Carini i izgradnji kapele, svečano zamolio članove Odbora da prime njegov ktitorski dar, izjavivši da će sa svojom suprugom Julom isplatiti ukupni iznos gradnje kapele koju daruje za pokoj duše svojih roditelja Sima i Daše i brata Rajka.

- On, takođe, izjavi kako je naručio i livenje masivnog zvona za pokoj duše zeta Dušana Davidovića, bivšeg bana Drinske banovine, dok njegova supruga Jula prilaže veliku ikonu Svetog Ahrangela Mihaila za pokoj duše oca Dimitrija Kočovića. Oni poklanjaju i ostale potrebe za hram, bogoslužbene knjige, svešteničke odežde i slično - napominje Mijović, iznoseći ove tvrdnje na osnovu dokumentacije koju posjeduje.

Mijović ističe da su članovi Savjeta to prihvatili sa ogromnim odobravanjem i zahvalnošću, čestitajući svom predsjedniku ovaj veliki gest.

- Kasnije će i polijelej sa dva svijećnjaka, izrađeni po nacrtu profesora Deroka, pokloniti Mihajlo Trebić - dodao je Mijović.

Mijović kaže da su odmah po završetku kapele, "u kriptu u sarkofazima prenesene kosti Gavrila Principa, Nedeljka Čabrinovića, Trifka Grabeža, Danila Ilića, Miška Jovanovića, Bogdana Žerajića, Vladimira Gaćinovića, Veljka Čubrilovića i Jakova Milovića, Mitra i Neđa Kerovića i Marka Perina".

VIDOVDANSKI MUČENICI

- Molitveni pomen za tih dvanaest vidovdanskih mučenika služio je mitropolit Petar /Zimonjić/, potonji Sveti Petar Dabrobosanski. Sve je obavljeno tiho sa dubokim pijetetom, s tim da se osveštanje kapele i parastos obavi naknadno - pojašnjava Mijović.

Mijović ističe da se ovaj trenutak čekao 19 godina jer su kosti Principa i drugova još 7. juna 1920, uz veliku državnu svečanu ceremoniju sahranjivane tu na koševskom groblju, kada su ekshumirani i dopremljeni iz Terezina, Melerodorfa, Dahaua i drugih mjesta.

On je rekao da su 29. oktobra, 1939. godine osveštana spomen-kapela i zvona, te služeno opijelo vidovdanskim herojima.

- Molitvu je predvodio mitropolit Petar, uz sasluženje 14 sveštenika, a pojao hor Društva `Sloga`. Osim rodbine i prijatelja vidovdanskih heroja, prisustvo je mnogobrojni narod i najugledniji građani Sarajeva, između ostalih, zamjenik bana Panto Aranđelović, komandant Armije, general Bogoljub Ilić, predsjednik gradske opštine Muhamed Zlatar - navodi Mijović.

U SLAVU BOŽIJU ISPUNjENA JOŠ JEDNA DUŽNOST

Mijović precizira da je mitropolit Petar opojao i kosti pokojnika prenesene iz groblja na Carini, sahranjene tu u zajedničku grobnicu.

On je naveo da je mitropolit Petar potom zvanično u ime Crkve i narod primio veliki ktitorski dar od Prnjatovića, koji je između ostalog, vrlo skromno izjavio: "U slavu Božiju, mi ispunjavamo još jednu dužnost".

- Njegovo visokopreosveštenstvo koje je od samog početka dalo svoj arhijerejski blagoslov i veliku podršku za gradnju spomen-kapele, ovom prilikom je održao vrlo topao, nadahnut govor, ističući dužnost svih rodoljuba da se dostojno sa najdubljim poštovanjem odnose prema žrtvi onih koji živote položiše na oltar slobode - naglašava Mijović.

Mijović ocjenjuje da je čitav događaj protekao vrlo dostojanstveno sa izrazom dubokog poštovanja, ali bez pompeznih ceremonija što je nalagao i trenutak.

- Drugi svjetski rat je već tutnjao Evropom, a politički odnosi unutar Kraljevine Jugoslavije bili su krajnje napeti jer su separatisti sve otvorenije potkopavali državnu građevinu, bljujući antisrpski otrov. Uspostavom NDH vlasti u Sarajevu, dvije godine kasnije, ta mržnja će se sručiti na mitropolita Petra, koji je podijelio stradalnu sudbinu sa svojim stadom, kada je kao i mnogi sarajevski Srbi poslije svirepog mučenja ubijen u ustaškom logoru - kaže Mijović.

PRANjITOVIĆI USPJELI IZBJEĆI USTAŠKI POKOLj

Mijović ukazuje da je za razliku od Svetog Petra Sarajevskog, porodica Prnjatović uspjela izbjeći ustaški pogrom jer su te kobne 1941. godine iz Sarajeva izbjegli u Požarevac, gdje je Stevo tokom rata i premunuo.

- Treba li napominjati da su njegovu veliku imovinu, kuće i radnje, te magacine sa robom ustaše opljačkale, a ono što je preteklo sa nekretninama komunističke vlasti su nacionalizovale, bolje rečeno otele. Treba pomenuti i da je ondašnja štampa u Kraljevini, gradnji kapele i sahrani Principa i drugova posvetila veliku pažnju - rekao je Mijović.

Mijović podsjeća da uticajni beogradski listovi "Vreme", "Politika" i drugi nisu štedjeli riječi hvale za donatorski, patriotski gest Prnjatovića, ali i za samo arhitektonsko djelo profesora Deroka, naglašavajući arhitektonski kuriozitet u spajanju starog sa novim.

- Sarajevska štampa, posebno `Bratstvo`, list Bratstva Svetog Save, opširno je hronološki izvještavao o svemu u vezi sa spomen-kapelom. Događaj je dobio širok publicitet i u umjetničkim i intelektualnim krugovima Beograda - istakao je on.

Mijović napominje da su istoričari umjetnosti, arheolozi, književnici, slikari i drugi sa oduševljenjem isticali da je hram prepoznat kao duboko estetski i filozofski čin.

- Govorilo se da je Derokova kapela savršen izraz nacionalnog identiteta u arhitekturi, kojom je dokazano da je materijalnu kulturnu baštinu moguće pretočiti u moderan memorijalni izraz, te da kapela nije običan hram, već monumentalna kamena skulptura - zaključuje Mijović.

Piše: Željka Domazet