Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Istočno Sarajevo izraslo je iz sudbina ljudi koji su, krenuvši u neizvjesnost i bespovrat, na praznom prostoru podizali grad koji je dublji od kamena od kojeg je sazidan.

I zato ovaj grad nisu najprije činile zgrade, nego imena. Ljudi koji su živjeli skromno, u tišini stvarali, učili druge i tiho vjerovali da svaki njihov trud ima smisla, čak i onda kada ga niko ne čuje i ne vidi.

Danas njihova imena nose ulice koje pričaju o čovjeku, djelima, vremenu i vrijednostima koje su nadživjele i njega i vrijeme u kojem je živio.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu znamenitim ličnostima čija imena žive na kartama Istočnog Sarajeva. Svakim novim tekstom vraćamo im život i podsjećamo na vrijednosti koje su nosili i čuvamo od zaborava ono što je dio našeg zajedničkog nasljeđa.

Žarko Vidović – život između logora, univerziteta i duhovne misli

Žarko Vidović (Tešanj, 1921 – Beograd, 2016), istoriosof, profesor istorije umjetnosti i istoričar civilizacije, ostao je upamćen kao jedna od najsloženijih i najdubljih intelektualnih ličnosti srpskog 20. vijeka.

Rođen na Badnji dan, u porodici oficira Jugoslovenske kraljevske vojske, djetinjstvo je vezao za Bosnu, a školovanje nastavio u Novom Sadu, gdje je 1939. završio gimnaziju.

U obje Jugoslavije, one prije 1941. i one poslije 1945. godine, živio je i školovao se u četiri grada: Sarajevu, Novom Sadu, Zagrebu i Beogradu. Od 1939. do 1941. godine studirao je u Sarajevu, Novom Sadu, Zagrebu i Beogradu. Od 1939. do Aprilskog rata 1941. godine studirao je u Zagrebu: prva tri semestra – medicinu, a u četvrtom semestru prešao je na filosofiju.

Drugi svjetski rat donio je dramatičan preokret u njegovom životu.

U Sarajevu je 6. oktobra 1941. godine bio uhapšen, a u takozvanom „Velikom transportu“, u kojem se nalazio i Sveti velikomučenik Vukašin Mandrapa, prebačen je u logor Jasenovac. Put ga potom vodi kroz više logora u Hrvatskoj, Njemačkoj i Norveškoj. Iz norveškog logora uspijeva da pobjegne 1943. u Švedsku, gdje kao stipendista Kraljevine Švedske studira na Univerzitetu u Upsali i piše kritički o marksizmu.

Po povratku u Jugoslaviju 1945. godine ponovo biva uhapšen i zatočen u komunističkim zatvorima, gdje ostaje do 1947, kada je pušten zbog nedostatka dokaza. Uprkos ratnim i poratnim prekidima, studije nastavlja i završava na Beogradskom univerzitetu, diplomirajući filozofiju i istoriju umetnosti.

U posljeratnim godinama izdržavao se kao prevodilac i likovni kritičar.

Akademsku karijeru započinje u Sarajevu 1953. godine kao asistent na Katedri za istoriju umjetnosti. Doktorsku tezu odbranio je 1958. u Beogradu. Predavao je istoriju civilizacije na Sarajevskom univerzitetu sve do 1961, kada zbog političkih pritisaka napušta tu sredinu i odlazi u Zagreb. Sa Sveučilišta u Zagrebu udaljen je 1967. godine, nakon javnog protivljenja rastućem nacionalizmu i srbofobiji.

Od 1969. radi u Institutu za književnost i umetnost u Beogradu, gdje ostaje do penzije 1986. godine.

Pisao je i prevodio za „Borbu“, „Kulturu“, „Književne novine“.

Jedan je od posljednjih predstavnika autentične hrišćanske gospode iz redova sarajevskih Srba.

Zajedno sa tadašnjim jeromonasima Amfilohijem Radovićem i Atanasijem Jevtićem, učestvovao je u prvim polemikama sa marksistima u Beogradu, početkom 80. godina prošloga vijeka.

Profesor Žarko Vidović je bio predavač i na Bogoslovskom fakultetu Svetog Vasilija Ostroškog u Foči.

Naučni i esejistički rad posvetio je evropskoj metafizici, pravoslavnoj istoriosofiji i, posebno, Njegošu, koga je tumačio u bogoslovskom i zavjetnom ključu. Duboko je uticao na čitavu generaciju pravoslavnih mislilaca koja je krenula njegovim tragom u sagledavanju one filosofije i istorije srpskog naroda koja se u najkraćem sažima u dvije reči: srpski zavjet.

Odlikovan je Ordenom Svetog Save drugog stepena 2015. godine. Do kraja života stvarao je u Beogradu, ostavivši iza sebe desetine hiljada stranica rukopisa – svjedočanstvo jednog uma koji je prošao logore, ideološke progone i univerzitetske katedre, ali ostao doslijedan duhovnom i misaonom traganju.

U vremenu izgubljenih ideala kada su sve vrijednosti poljuljane iz korijena, djelo Žarka Vidovića otkriva naš pravi identitet – najprije vjerski, a onda i nacionalni.

Upokojio se Žarko Vidović – jedan od najznačajnijih srpskih pravoslavnih mislilaca

Sa Žarkom Vidovićem izgubili smo jednog velikog čoveka dijaloga istine sa našom fluidnom stvarnošću u kojoj je on uspešno nalazio jezik simbola koji nas je preko Liturgije vodio ka Carstvu nebeskom preobražavajući tvar u Novo Nebo i Novu Zemlju.

Goran Radenković,
prof. Bogoslovije Svetoga Save

Žarko Vidović se upokojio 18. maja 2016. godine ostavivši iza sebe obimno i uticajno duhovno i naučno djelo.

 Iza sebe je ostavio kapitalan filosofski opus. Od značajnijih djela pomenućemo samo neka: Meštrović i savremeni sukob sa arhitektom, Sarajevo, 1960; Ogledi o duhovnom iskustvu, Sfairos, Beograd, 1989; Njegoš i Kosovski zavjet u novom vijeku, Filip Višnjić, Beograd, 1989; Srbi u Jugoslaviji i Evropi, Svetosavska književna zajednica, Beograd, 1994; Tragedija i Liturgija: esej o duhovnoj sudbini Evrope, Vizantijsko ogledalo, Niš, 1998; Liturgijska tajna Svetog Pisma, Gutenbergova galaksija, Beograd, 2002; I vera je umetnost, Zavod za unapređenje obrazovanja i vaspitanja, Beograd, 2008; Istorija i vera, priredio i divan esej napisao pravoslavni publicista Matej Arsenijević (Zavod za unapređenje obrazovanja i vaspitanja, Beograd, 2009).

Mnoge radove je štampao u naučnim zbornicima, tematskim izdanjima grupa autora, antologijskim izborima, nacionalnim hrestomatijama.

Vidović nam je ostavio bogat nasljeđe. Dužni smo da razotkrijemo ono što je shvatao o Gospodu, liturgiji, naciji kao moralno-istorijskoj i zavjetnoj zajednici, o Njegošu, srpskom stradanju XX vijeka, o bratstvu s Rusijom, o osjećanjima, umjetnosti, smislu, ličnosti i istoriji.

Možda će upravo to njegovo poimanje za nas biti spasonosno.

Vidović je sahranjen na Novom groblju u Beogradu.

Istočna Ilidža čuva sjećanje na jednog od najznačajnijih intelektualaca 20. vijeka

U Istočnoj Ilidži jedna od ulica nosi ime Žarka Vidovića.

U ovoj opštini je 2024. godine otvorena i Galerija „Žarko Vidović“, simbolično na Dan jasenovačkih žrtava, čime je istaknuta njegova veza sa sjećanjem na stradanja i moralnim vrijednostima koje je cijenio.