Za kupovinu stana u BiH, uz prosječnu platu od 1.680 maraka mjesečno, potrebno je najmanje devet do deset godina rada, dok u Sarajevu i Banjaluci taj period prelazi 12 godina, što BiH svrstava među evropska tržišta sa jednim od najnepovoljnijih odnosa cijena nekretnina i prihoda.

Ove procjene zasnivaju se na teorijskom modelu u kojem bi građanin cijelu svoju mjesečnu platu izdvajao za stan, bez ijedne potrošene konvertibilne marke na hranu, režije, prevoz ili bilo koje druge životne troškove.

U realnim uslovima, taj odnos postaje značajno nepovoljniji, jer osnovni troškovi života, inflacija, rast kamatnih stopa i kreditno zaduživanje dodatno produžavaju vrijeme potrebno za kupovinu nekretnine i u praksi ga čine gotovo nemogućim bez dvostrukih prihoda u domaćinstvu.

VEĆI CENTRI

U većim urbanim centrima taj problem je posebno izražen. U Sarajevu i Banjaluci cijene kvadrata kreću se između 3.900 i 4.000 maraka, dok na pojedinim atraktivnim lokacijama prelaze i te iznose. Stan od 60 kvadratnih metara u takvim uslovima dostiže cijenu od 230.000 do 240.000 maraka, što praktično znači da bi prosječan radnik morao izdvajati kompletnu platu više od decenije da bi došao do vlasništva nad nekretninom, i to bez uračunavanja svih troškova života koji u međuvremenu nastavljaju da rastu.

Iako BiH nije obuhvaćena najnovijim evropskim istraživanjima o pristupačnosti stanovanja, domaće tržište sve jasnije prati trendove koji su već vidljivi u većem dijelu Evrope: rast cijena koji sistematski nadmašuje rast prihoda i produbljuje jaz između rada i mogućnosti sticanja imovine. Stanovanje se tako postepeno pomjera iz sfere osnovne životne potrebe u sferu ekonomske privilegije, posebno u urbanim centrima.

ŠTA KAŽE PRAKSA

Kada se uračunaju svi prateći troškovi života, inflacija i činjenica da se stan najčešće kupuje putem stambenog kredita, realni period dolaska do vlastitog doma značajno se produžava. U praksi, otplata kredita se proteže i do 20 godina.

Prema podacima platforme "Numbeo", evropsko tržište nekretnina već pokazuje jasnu podjelu na urbane centre u kojima je stanovanje postalo teško dostupno i one u kojima su cijene i dalje relativno usklađene sa prihodima. U vrhu te liste nalaze se Lisabon i Split, gdje je odnos cijene nekretnine i godišnjeg prihoda domaćinstva 18,7 prema jedan, što znači da je potrebno gotovo dvije decenije bruto zarade za kupovinu prosječnog stana.

Odmah iza slijedi niz gradova poput Praga, Milana, Tirane, Beča, Beograda, Pariza i Londona, u kojima je za kupovinu nekretnine potrebno između 16 i 18 godina ukupne zarade, pri čemu se u pojedinim slučajevima dodatno povećavaju i troškovi kreditiranja.

Ovi podaci pokazuju da se pristupačnost stanovanja u Evropi sve manje razlikuje po državama, a sve više po pojedinačnim urbanim centrima u kojima rast cijena nadmašuje rast prihoda i redefiniše odnos između rada i stanovanja.

Prema evropskim pokazateljima, u sve većem broju gradova troškovi stanovanja prelaze preporučeni prag od 30 odsto mjesečnih prihoda domaćinstva, što se u ekonomskim analizama već smatra znakom opterećenog tržišta i snažnog pritiska na životni standard.

U takvim uslovima, kako se navodi na platformi "Numbeo", sve više građana ostaje u dugoročnom najmu ili se zadužuje na periode od 20 i više godina, čime se problem pristupačnosti stanovanja dodatno prenosi na naredne decenije i generacije koje tek ulaze na tržište rada.

SUŠTINSKE RAZLIKE

BiH pripada grupi zemalja sa izrazito visokim stepenom vlasništva nad nekretninama.

Prema ranijim analizama, više od 90 odsto domaćinstava živi u stanu ili kući koja je u njihovom vlasništvu, što je znatno iznad evropskog prosjeka.

U većem dijelu Evropske unije značajan dio stanovništva cijeli život provode kao podstanari, što dodatno naglašava razlike u strukturi tržišta i načinu na koji se stanovanje doživljava.

Piše: Veljko Zeljković