Istočno Sarajevo je izraslo tiho, iz potrebe čovjeka da iščupane korijene ponovo poveže sa zemljom i negdje ostane. Da nešto sačuva i nekome pripada.

Nastalo je iz vremena velikih istorijskih lomova, stradanja i borbe srpskog naroda da sačuva svoje ognjište, identitet i pravo na opstanak na ovim prostorima.

Na temeljima žrtve, istrajnosti i zajedništva izraslo je Istočno Sarajevo kao svjedočanstvo jednog vremena i naroda koji je, uprkos stradanju, ostao na svojoj zemlji.

Istoriju ovog prostora ispisali su važni događaji, ratni putevi, formiranje brigada i jedinica, ali i lične priče ljudi koji su nosili teret vremena u kojem su živjeli. Svaka ulica, spomen-obilježje i mjesto u Istočnom Sarajevu čuva dio tog kolektivnog pamćenja.

Upravo zato pokrećemo seriju tekstova posvećenu značajnim istorijskim događajima, ratnim brigadama, stradanju i mjestima koja su obilježila nastanak i razvoj Istočnog Sarajeva.

"Ilidžanska brigada" – simbol odbrane i herojstva

"Ilidžanska brigada", nosilac Medalje Petra Mrkonjića, ostavila je dubok trag u ratnim dešavanjima na sarajevskom ratištu tokom Odbrambeno-otadžbinskog rata.

Formirana 20. maja 1992. godine na teritoriji Ilidže odlukom Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, brigada je bila je bastion Sarajevsko-romanijskog korpusa i dala je ogroman doprinos u odbrani Ilidže, ali i Republike Srpske.

Od prvih dana rata borci "Ilidžanske brigade" vodili su teške borbe na području Kasindolske ulice, Nedžarića i Aerodromskog naselja, odbijajući brojne napade i istovremeno ostvarujući značajne prodore.

Tokom ratnih godina učestvovali su u akcijama na Otesu, Igmanu, Bjelašnici, Treskavici, Goraždu i drugim ratištima Sarajevsko-romanijske regije.

Najžešći napadi na Ilidžu dogodili su se 22. aprila i 14. maja 1992. godine. Tih dana stanovnici Ilidže, Osjeka, Blažuja i drugih naselja hrabro su se suprotstavili brojnijem i bolje naoružanom neprijatelju, koji je značajne snage usmjerio upravo ka Ilidži s ciljem zauzimanja ove strateški važne opštine za odbranu Sarajeva.

Srpska Ilidža je imala izuzetnu stratešku važnost za sarajevsko ratište, zato je njena odbrana bila od neizmjerne važnosti za dalja ratna dešavanja na ovom prostoru.

Borci "Ilidžanske brigade" i stanovnici Ilidže tokom cijelog Odbrambeno-otadžbinskog rata branili su svoja vjekovna ognjišta, pokazujući istrajnost i žrtvu u odbrani svog naroda i teritorije. Svjesni da brane svoje domove i porodice i da ne smije i ne može biti uzmicanja, Ilidžanci su se oduprli daleko brojnijem neprijatelju i sačuvali Srpsku Ilidžu.

Posebno mjesto u ratnom putu brigade zauzima oslobađanje Otesa u decembru 1992. godine, kada je ovo naselje dobilo ime Zoranovo, u čast poginulog komandanta brigade potpukovnika Zorana Borovine.

Borovina je važio za jednog od najistaknutijih oficira Vojske Republike Srpske, a poginuo je 4. decembra 1992. godine predvodeći svoje borce u borbi za Otes.

Među istaknutim komandantima brigade bio je i Slobodan Janjić, koji je komandovao brojnim akcijama na sarajevskom ratištu. Kao komandant Prvog jurišnog bataljona poginuo je 17. aprila 1994. godine na goraždanskom ratištu, nakon čega je posthumno odlikovan Ordenom Miloša Obilića.

Značajan doprinos radu brigade dao je i Obrad Popadić, načelnik štaba brigade, koji je učestvovao u organizaciji odbrane Ilidže i brojnim vojnim operacijama.

Poginuo je 26. maja 1994. godine tokom izviđačkog zadatka, a posthumno je odlikovan Ordenom Miloša Obilića.

Za uspjehe ostvarene na ratištu i doprinos odbrani srpskog stanovništva, "Ilidžanska brigada" je na Vidovdan 1994. godine odlikovana Medaljom Petra Mrkonjića, jednim od najznačajnijih vojnih priznanja Republike Srpske.

Ratni put "Ilidžanske brigade" ostao je upamćen po velikim bitkama, teškim gubicima i borcima koji su dali živote u odbrani svog naroda i prostora.

Za odbranu Ilidže tokom Odbrambeno-otadžbinskog rata život su položila 1.064 borca Vojske Republike Srpske.

Od poginula 1.064 borca, njih 560 bili su pripadnici Ilidžanske brigade.

Nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma srpsko stanovništvo je napustilo Ilidžu jer je odbranjeno područje pripalo FBiH.

"Dani odbrane Ilidže"

Svake godine opština Istočna Ilidža, zajedno sa Opštinskom boračkom organizacijom „Ilidžanski borac“, organizuje „Dane odbrane Ilidže“, kada, nizom prigodnih manifestacija i parastosa, odaje počast palim borcima "Ilidžanske brigade", kao i borcima drugih jedinica koji su poginuli na linijama odbrane Srpske Ilidže.

U čast "Ilidžanskoj brigadi"

Gradski trg u opštini Istočna Ilidža nosi naziv po "Ilidžanskoj brigadi", u znak sjećanja na njen ratni put, žrtvu i značaj u odbrani Srpske Ilidže tokom Odbrambeno-otadžbinskog rata.