Kod Soje nije postojala granica između stvarnog i iluzije. Nije tražila humor, nego poeziju u pozorištu. I nalazila ju je.

- Njene ideje strujale su zamršenim krvotokom njenog raskošnog talenta i najzad stizale do samog srca predstave, a ona je potom nepogrešivo pogađala srce publike. Imao sam sreću i čast da budem glumac kod Soje i radost da sa njom putujem kroz čarobnu šumu koja se zove pozorište - rekao je ovo prije nekoliko godina glumac Svetislav Goncić, govoreći o prvoj ženi rediteljki filmova i pozorišnih predstava u bivšoj Jugoslaviji, Sofiji-Soji Jovanović, od čijeg rođenja ove godine obilježavamo stotinu, a od odlaska dvadeset godina.

Rođena je u porodici doktora Pavla Jovanovića, hemičara, a njena majka Slavka Ilić završila je filozofiju. Djed Sofije Jovanović bio je poznati slikar Paja Jovanović.

- Osnovnu i srednju školu na francuskom učila sam u Beogradu. Pored francuske civilizacije i jezika naučila sam se disciplini, preciznosti i posvećenom radu. Istovremeno sam učila muzičku školu, na Odseku za klavir, jer sam želela da se posvetim muzici. Pod uticajem oca volela sam prirodne nauke, pa sam se odlučila za studije tehnologije. Glumica Nevenka Urbanova uticala je na moje opredeljenje za pozorište. Prirodno, pravi pozorišni zanos dobila sam još u francuskoj školi. Na dramski odsek Muzičke akademije upisujem se 1941. godine gde počinjem studije glume - ispričala je Jovanovićeva u jednom razgovoru kojeg je radio Radoslav Lazić 1997. godine.

Jovanovićeva je bila pozorišna i filmska režiserka, koja je svojim radom utabala put mnogim stvaraocima i filmskim radnicima koji su stvarali poslije nje i to donošenjem svježine u pozorište i film. Daleke 1947. godine režirala je “Sumnjivo lice” u Akademskom pozorištu (prvom studentskom teatru u državi), što je bio prvi pokušaj modernog tumačenja jednog djela Branislava Nušića, a uticala je na razvoj Beogradskog dramskog pozorišta od 1951. godine (ovaj teatar osnovan je 1947. godine).

U teatru je režirala komade “Florentinski šešir”, “Dobri čovek iz Sečuana”, “Bal lopova” i “Ranjeni orao”.

Sofija Jovanović režirala je ostvarenja “Pop Ćira i pop Spira” (1957), “Diližansa snova” (1960), “Dr” (1962), “Orlovi rano lete” (1966), “Pusti snovi” (1968) i “Silom otac” (1969). Ostvarenje “Pop Ćira i pop Spira” bio je prvi dugometražni kolor film u bivšoj Jugoslaviji, a 1982. godine radila je na istoimenoj seriji.

- Sa serijom “Pop Ćira i pop Spira”, završila sam svoj put na televiziji, koja je počela da prevazilazi moje moći. Ona danas pruža ogromne, neotkrivene mogućnosti za duhovnu, umetničku komunikaciju sa publikom, ali treba biti mlad i ambiciozan, ponajviše radoznao, pa zaroniti u njene tajne i mogućnosti - zabilježeno je u Lazićevom razgovoru sa Jovanovićevom.

Jovanovićeva je režirala po Nušićevim, Sterijinim, Ćopićevim djelima, te brojnim drugim djelima autora kao što su Mir-Jam, Stevan Sremac i drugi. Jedno od ostvarenja je i serija “Osma ofanziva”, koju je Jovanovićeva  adaptirala po romanima Branka Ćopića “Ne tuguj bronzana stražo” i “Osma ofanziva”.

- Smatram da je ova serija zabeležila važan istorijski trenutak, snimila stare kuće koje više ne postoje, jedno tragično zbivanje koje i danas doživljavamo. Snimljena na filmskoj traci ostaće kao dokument izbrisanog, ali zabeleženog vremena iz naše tragične istorije - govorila je svojevremeno Jovanovićeva.

Među ostalim filmovima na kojima je radila su i “Put oko sveta” (1964), “Izvinjavamo se, mnogo se izvinjavamo” (1976), kao i mnoga druga serijska i filmska ostvarenja, te pozorišni komadi.

Priredila: Milanka Mitrić/Agencije