Istočno Sarajevo stasalo je kao snažna urbana cjelina koja svjedoči o snazi sarajevskih Srba da opstanu i veoma brzo ekonomski razviju prostor na kojem bitišu, izjavio je Srni istoričar Georgije Vulić.

Vulić naveo da egzodus srpskog stanovništva iz sarajevskih opština koje su nakon Dejtonskog sporazuma pripale Federaciji BiH /FBiH/ predstavlja jedan od najdramatičnijih događaja za srpski narod krajem 20. vijeka.

Usljed atmosfere nepovjerenja, straha od odmazde, nepoznanica u pogledu bezbjednosti i političke neizvjesnosti, kaže Vulić, prije tri decenije najveći dio srpskog stanovništva odlazi iz Ilijaša, Vogošće, Rajlovca, Hadžića, Ilidže i dijelova Novog Sarajeva, u čemu su ulogu imale ratne traume sa kojima se narod na ovom području suočavao tokom prethodnih godina.

- Srbi iz ovog kraja nastojali su da ostane u sistemu Republike Srpske i da sudbinu dijeli sa svojim narodom, pa čak i po cijenu napuštanja svojih domova i odlaska u nepoznato. I u tim nastojanjima srpski narod ovog kraja imao je podršku tadašnjeg političkog vrha Republike Srpske. Svim ovim dešavanjima prethodila je herojska odbrana Srpskog Sarajeva, i to u sučeljavanju sa znatno brojnijim ratnim protivnikom - ističe Vulić koji je istraživač - viši saradnik Instituta istorijskih nauka Univerziteta u Istočnom Sarajevu.

On ukazuje da je taj proces presudno oblikovao demografsku strukturu prostora koji će kasnije biti institucionalno konstituisan kao Istočno Sarajevo, budući da je došlo do priliva stanovništva u onaj dio nekadašnjeg Srpskog Sarajeva koji je, prema slovu Dejtona, ostao u Republici Srpskoj.

Vulić ističe da je da politički gledano Istočno Sarajevo postalo jedan od simboličkih i administrativnih centara Republike Srpske, te napominje da je demografska koncentracija raseljenih lica doprinijela specifičnom identitetskom narativu koji je i danas prisutan u javnom diskursu na ovom području.

On objašnjava da dostupni izvori ukazuju na to da je odluka o iseljavanju Srba sa odbranjene teritorije prije 30 godina bila skoro kolektivno prihvaćena kao racionalan izbor u datim okolnostima, mada je svakako bilo i pojedinaca koji su odlučili da ostanu.

Vulić smatra da istoričari moraju biti oprezni kada odgovaraju na pitanje "šta bi bilo da je bilo" u vezi sa egzodusom, jer formalno-pravno Dejtonski sporazum jeste garantovao pravo na opstanak i bezbjednost svih građana.

- Međutim, u praksi, povjerenje između etničkih zajednica bilo je duboko narušeno pa je postojala teorijska mogućnost da dio stanovništva ostane, ali je pitanje da li su političke elite, međunarodni predstavnici i lokalne strukture imale dovoljno kapaciteta da stvore uslove stvarne sigurnosti i povjerenja - naglašava Vulić.

Masovni egzodus sarajevskih Srba zvanično je počeo 17. februara 1996. godine iz srpskih sarajevskih opština koje su nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma pripale FBiH i trajao je gotovo do kraja marta.

Procjenjuje se da je 120.000 do 150.000 Srba napustilo svoje domove u opštinama Ilidža, Ilijaš, Vogošća, Hadžići, Rajlovac, Grbavica i Novo Sarajevo, a jedan od najpotresnijih aspekata bila je ekshumacija i prenošenje posmrtnih ostataka upokojenih na teritoriju Republike Srpske.